Sürekli Kötü Bir Şey Olacakmış Gibi Hissetmek Neden Olur?

Ortada belirgin bir tehlike olmadığı halde “Kötü bir şey olacak”, “Başımıza bir şey gelecek” ya da “İçimde açıklayamadığım kötü bir his var” diye düşünmek zaman zaman herkesin yaşayabileceği bir deneyim. Ancak sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek, kişinin günlük yaşamını etkileyen yoğun kaygının, stres yükünün, panik belirtilerinin veya farklı psikolojik ve fiziksel süreçlerin bir yansıması olabilir. Beynin tehdit sistemi gerçek bir tehlike bulunmadığında da alarm verebilir; kişi bunun sonucunda huzursuzluk, iç sıkıntısı, kalp çarpıntısı, nefes darlığı, kötü bir haber alacakmış hissi ve geleceğe yönelik yoğun endişe yaşayabilir. Peki kötü bir şey olacak hissi neden ortaya çıkar, anksiyete ile ilişkisi nedir, ne zaman ciddiye alınmalı ve bu hisle nasıl başa çıkılabilir?

Kötü bir şey olacak hissi, sürekli kötü şeyler düşünmek, içimde kötü bir his var, nedensiz korku ve endişe, sürekli endişeli olmak, anksiyete belirtileri, kaygı bozukluğu belirtileri, kötü bir haber alacakmış gibi hissetmek, iç sıkıntısı neden olur, sürekli tedirgin olmak, sebepsiz korku hissi, gelecek kaygısı, felaketleştirme, panik atak belirtileri, sürekli huzursuzluk, anksiyete neden olur, başına kötü bir şey gelecekmiş gibi hissetmek, ölüm korkusu, kaygıyla başa çıkma yolları, yoğun endişe neden olur.

Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek ne anlama gelir?

Günlük hayat devam ederken ortada görünür bir tehlike bulunmamasına rağmen insanın içine aniden bir sıkıntı çökebilir. Kişi telefon çaldığında kötü bir haber geleceğini düşünebilir, sevdiği biri dışarı çıktığında başına bir şey gelmesinden korkabilir veya hiçbir somut neden yokken “Bugün kötü bir şey olacakmış gibi hissediyorum” diyebilir. Bu deneyim kısa süreli olduğunda çoğu zaman insanın doğal kaygı sisteminin bir parçası olabilir. Ancak sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek, haftalar boyunca devam ediyor, kişinin zihnini sürekli meşgul ediyor, uyku düzenini bozuyor veya günlük hayatını sınırlandırıyorsa altında yatan nedenin değerlendirilmesi önem kazanır.

Bu his çoğu zaman gelecekte meydana gelebilecek olumsuz bir olayın zihinde sürekli öngörülmesiyle ilişkilidir. Kişinin elinde bu düşünceyi destekleyen somut bir kanıt bulunmayabilir. Buna rağmen beden ve zihin, tehlike gerçekten varmış gibi tepki verebilir. Kalp daha hızlı atabilir, kaslar gerilebilir, nefes alışverişi değişebilir, kişi çevresini daha fazla kontrol etmeye başlayabilir ve zihni olası tehditleri tarayabilir.

Dolayısıyla “kötü bir şey olacak hissi” yalnızca bir düşünceden ibaret olmayabilir. Düşünce, duygu, bedensel belirtiler ve davranışların birbirini beslediği bir kaygı döngüsünün parçası haline gelebilir.

“İçimde kötü bir his var” demek her zaman kötü bir şey olacağı anlamına mı gelir?

Hayır. Bir duygunun güçlü olması, o duygunun işaret ettiği olayın mutlaka gerçekleşeceği anlamına gelmez. Kaygı yaşayan insanların karşılaştığı önemli yanılgılardan biri budur. İnsan beyni bazen “Böyle hissediyorsam bir nedeni olmalı” şeklinde düşünür. Ardından da “Bu kadar kötü hissediyorsam gerçekten kötü bir şey olabilir” sonucuna ulaşabilir. Oysa duygular geleceği tahmin eden sistemler değildir.

Örneğin yoğun kaygı sırasında kişi:

-“Bir şey olacak.”

-“İçimde çok kötü bir his var.”

-“Bu kadar huzursuzsam kesin bir sorun vardır.”

-“Telefon çalarsa kötü haber gelecek.”

-“Sevdiklerime bir şey olacak.”

“Kontrolümü kaybedebilirim.” gibi düşünceler geliştirebilir.

Bu düşünceler kişiye son derece gerçekçi gelebilir. Ancak çoğu zaman bunlar beynin olası tehlikeleri olduğundan daha yüksek ihtimalle değerlendirmesinin sonucu olabilir. Başka bir ifadeyle kaygının yarattığı tehlike hissi ile gerçek ve yakın bir tehlikenin varlığı aynı şey değildir.

Beyin neden ortada tehlike yokken alarm verir?

İnsan beyninin temel görevlerinden biri hayatta kalmayı sağlamaktır. Bunun için çevredeki olası tehditleri sürekli değerlendirir. Bu sistem evrimsel açıdan son derece önemlidir. Gerçek bir tehlike karşısında hızlı tepki vermek insanı korur. Sorun, tehdit algılama sisteminin aşırı hassas hale gelmesi durumunda ortaya çıkabilir. Yoğun stres, geçmiş deneyimler, kronik kaygı, uyku problemleri veya kişinin düşünce alışkanlıkları beynin tehlike sinyallerine karşı daha duyarlı olmasına yol açabilir.

Bu durumda beynin verdiği mesaj kabaca şöyledir:

“Şu anda kesin bir tehlike göremiyorum ama olma ihtimaline karşı hazırlıklı olmalıyım.”

Kişi de bunun sonucunda kendisini sürekli tetikte hissedebilir. Kapının çalması, telefona gelen bir mesaj, bir yakının geç kalması, vücuttaki küçük bir ağrı veya iş yerinden gelen beklenmedik bir e-posta bile zihinde hızla olumsuz senaryolar oluşturabilir. Bu nedenle sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek bazen dış dünyadaki gerçek riskten çok beynin risk değerlendirme sisteminin aşırı aktif olmasıyla ilişkili olabilir.

Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmenin nedenleri nelerdir?

Bu duygunun tek bir nedeni yoktur. Aynı belirti farklı kişilerde farklı süreçlerden kaynaklanabilir. Yoğun stres, uzun süreli kaygı, panik belirtileri, travmatik deneyimler, uyku sorunları, aşırı kafein tüketimi, bazı fiziksel sağlık sorunları ve kişinin düşünce biçimi bu hissin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Özellikle belirti yeni başladıysa, çok şiddetliyse veya fiziksel yakınmalarla birlikte ortaya çıkıyorsa yalnızca psikolojik bir açıklamaya bağlamadan değerlendirilmesi gerekir.

1. Anksiyete kötü bir şey olacak hissine yol açabilir

Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmenin en sık ilişkilendirildiği psikolojik süreçlerden biri yoğun kaygıdır. Anksiyete yalnızca “endişelenmek” değildir. Zihinsel, duygusal ve bedensel belirtilerin birlikte görülebildiği daha geniş bir deneyimdir. Kaygı arttığında kişi gelecekte yaşanabilecek olumsuzluklara daha fazla odaklanabilir. Zihin sürekli “Ya olursa?” soruları üretmeye başlayabilir.

-“Ya çocuğuma bir şey olursa?”

-“Ya işimi kaybedersem?”

-“Ya hastalanırsam?”

-“Ya sevdiğim kişiyi kaybedersem?”

-“Ya kontrolümü kaybedersem?”

-“Ya bu his hiç geçmezse?”

Bu soruların ortak özelliği belirsizlik içermeleridir. İnsan zihni belirsizliği ortadan kaldırmaya çalıştıkça daha fazla senaryo üretebilir. Böylece kişi çözüm bulmaya çalışırken paradoksal biçimde daha fazla endişelenebilir.

2. Yaygın kaygı bozukluğu ile ilişkili olabilir

Kaygı belirli bir olayla sınırlı kalmıyor; sağlık, aile, para, iş, gelecek ve günlük sorumluluklar gibi birçok alana yayılıyorsa yaygın kaygı bozukluğu açısından değerlendirme gerekebilir. Yaygın kaygı bozukluğunda kişi endişesini kontrol etmekte zorlanabilir. Sürekli kötü ihtimalleri düşünmenin yanında huzursuzluk, çabuk yorulma, odaklanma güçlüğü, kas gerginliği, sinirlilik ve uyku problemleri gibi belirtiler görülebilir. Burada önemli olan nokta şudur: Her endişeli insanın kaygı bozukluğu olduğu söylenemez. Bir ruhsal bozukluğun değerlendirilmesinde belirtilerin süresi, yoğunluğu ve kişinin sosyal, akademik veya mesleki işlevselliğini ne ölçüde etkilediği dikkate alınır.

3. Panik atak sırasında “çok kötü bir şey olacak” hissi gelişebilir

Panik atak yaşayan kişilerde yoğun bir felaket hissi ortaya çıkabilir. Kalp çarpıntısı, terleme, titreme, nefes almakta zorlanma, göğüste rahatsızlık, baş dönmesi, uyuşma veya gerçek dışılık hissi gibi belirtiler kişiyi korkutabilir. Kişi o sırada:

-“Kalp krizi geçiriyorum.”

-“Bayılacağım.”

-“Öleceğim.”

-“Kontrolümü kaybedeceğim.”

-“Buradan çıkamayacağım.” gibi düşünceler yaşayabilir. Panik atağın karakteristik özelliklerinden biri belirtilerin kısa sürede yoğunlaşabilmesidir. Ancak özellikle ilk kez ortaya çıkan, şiddetli göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma veya farklı akut fiziksel belirtilerle seyreden durumları kişinin kendi kendine “Bu sadece panik” diye değerlendirmesi doğru değildir. Gerektiğinde tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

4. Felaketleştirme düşüncesi kaygıyı büyütebilir

Psikolojide “felaketleştirme” olarak tanımlanan düşünce biçiminde kişi bir olayın en kötü sonucuna odaklanır ve bu sonucun gerçekleşme ihtimalini olduğundan yüksek değerlendirebilir.

Örneğin bir yakını telefona cevap vermediğinde:

“Muhtemelen meşguldür.” yerine, “Kesin başına bir şey geldi.” düşüncesi ortaya çıkabilir. İş yerinde yönetici görüşmek istediğinde: “Bir konuyu konuşacak.” yerine, “Kesin işten çıkarılacağım.” şeklinde yorum yapılabilir. Vücutta küçük bir değişiklik fark edildiğinde ise zihin hemen ciddi hastalık senaryolarına yönelebilir. Felaketleştirme arttıkça kişinin çevresindeki belirsiz olayları tehdit olarak yorumlama eğilimi de güçlenebilir.

5. Uzun süreli stres sinir sistemini sürekli tetikte tutabilir

Stres yalnızca zihinsel bir durum değildir. Beden de stres karşısında çeşitli fizyolojik tepkiler verir. Kısa süreli stres bazı durumlarda performansı artırabilir. Ancak uzun süre devam eden stres kişinin dinlenme ve toparlanma kapasitesini zorlayabilir. İş baskısı, ekonomik problemler, aile sorunları, bakım sorumlulukları, ilişki çatışmaları, belirsizlik veya uzun süreli yoğun çalışma dönemleri kişinin sürekli alarm halinde hissetmesine katkıda bulunabilir. Bu kişiler bazen “Aslında ortada bir şey yok ama bir türlü rahatlayamıyorum” şeklinde yakınabilir. Buradaki sorun, tehlikenin mutlaka dışarıda bulunması değildir. Bedenin ve zihnin uzun süre yüksek uyarılmışlık düzeyinde kalması da huzursuzluk yaratabilir.

6. Travmatik deneyimler sonrasında tehlike algısı değişebilir

Geçmişte travmatik bir olay yaşayan kişilerde çevredeki tehlike işaretlerine karşı hassasiyet artabilir. Kaza, afet, saldırı, kayıp veya kişinin güvenlik algısını ciddi biçimde etkileyen farklı deneyimler sonrasında kişi “Her an yeniden bir şey olabilir” duygusuna kapılabilir. Bazı kişilerde aşırı irkilme, uyku sorunları, kabuslar, olayla ilişkili hatırlatıcılardan kaçınma ve sürekli çevreyi kontrol etme gibi belirtiler de görülebilir. Travmatik bir olay yaşamak otomatik olarak travma sonrası stres bozukluğu gelişeceği anlamına gelmez. Ancak belirtiler uzun sürüyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.

7. Sağlık kaygısı “başına kötü bir şey gelecek” düşüncesini tetikleyebilir

Vücudumuz gün boyunca birçok küçük değişiklik gösterir. Kalp atımının hızlanması, baş ağrısı, kas seğirmesi, karın bölgesinde rahatsızlık veya geçici baş dönmesi çoğu zaman birçok farklı ve zararsız nedenden kaynaklanabilir. Sağlık konusunda yoğun kaygı yaşayan kişi ise bu belirtileri ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlayabilir. Kaygı arttıkça bedensel belirtiler de artabilir. Örneğin kişi kalp atışını kontrol etmeye başladıkça kalp atışına yönelik farkındalığı yükselir. Endişe yükseldikçe kalp daha hızlı atabilir. Hızlanan kalp atışı da “Bir sorun var” düşüncesini güçlendirebilir. Böylece bir kaygı–bedensel belirti–daha fazla kaygı döngüsü oluşabilir.

8. Uykusuzluk ve düzensiz uyku kaygıyı artırabilir

Uyku ile ruhsal dayanıklılık arasında güçlü bir ilişki vardır. Yetersiz uyuyan kişi ertesi gün daha gergin, hassas ve huzursuz hissedebilir. Dikkat ve duygu düzenleme kapasitesindeki değişiklikler, olumsuz olaylara daha fazla odaklanılmasına neden olabilir. Üstelik ilişki çift yönlüdür. Kaygı uykuya dalmayı zorlaştırabilir; yetersiz uyku da ertesi gün kaygıyı artırabilir. Bu nedenle sürekli kötü bir şey olacak hissi yaşayan kişinin uyku düzeninin değerlendirilmesi önemlidir.

9. Fazla kafein kaygı belirtilerini artırabilir

Kahve, enerji içecekleri, çay ve farklı ürünlerle alınan yüksek miktarda kafein bazı kişilerde çarpıntı, titreme, huzursuzluk ve uyku problemlerine neden olabilir. Kaygıya yatkın kişiler bu fiziksel belirtileri tehlike işareti olarak yorumlayabilir. Özellikle panik belirtileri yaşayan kişilerde yüksek kafein tüketimi dikkate alınması gereken yaşam tarzı faktörlerinden biridir.

10. Sosyal medya ve sürekli kötü haberlere maruz kalmak kaygıyı besleyebilir

Telefon ekranları aracılığıyla günün her saatinde savaşlar, kazalar, hastalıklar, afetler ve ekonomik krizlerle ilgili içeriklere ulaşılabiliyor. İnsan beyni olumsuz ve tehdit içeren bilgilere doğal olarak dikkat gösterir. Ancak sürekli olumsuz haber akışına maruz kalmak, dünyanın olduğundan daha tehlikeli olduğu algısını güçlendirebilir. Özellikle yatmadan hemen önce uzun süre haber ve sosyal medya içerikleri tüketmek bazı kişilerde zihinsel uyarılmayı artırabilir. Burada amaç dünyada yaşanan gerçek sorunları görmezden gelmek değildir. Önemli olan kişinin bilgi tüketimini ruhsal sağlığını koruyacak şekilde sınırlandırabilmesidir.

11. Kontrol ihtiyacı ve belirsizliğe tahammülsüzlük etkili olabilir

Hayatın tamamını kontrol etmek mümkün değildir. İnsan ilişkileri, sağlık, ekonomi, iş hayatı ve gelecek her zaman belirli miktarda belirsizlik içerir. Bazı kişiler bu belirsizliği diğer insanlardan daha zor tolere edebilir. Belirsizlik yükseldiğinde kişi sürekli güvence arayabilir:

“Kesin bir şey olmayacak değil mi?”

“Sonuç iyi çıkacak değil mi?”

“Beni bırakmayacaksın değil mi?”

“Bu belirti tehlikeli değil, değil mi?”

Güvence kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak kişi her kaygılandığında dışarıdan güvence almaya ihtiyaç duyuyorsa uzun vadede belirsizlikle baş etme kapasitesi gelişmeyebilir.

12. Depresyon ve olumsuz gelecek beklentisi

Depresif süreçlerde kişinin yalnızca mevcut ruh hali değil, geleceğe ilişkin beklentileri de değişebilir. Geleceğin daha karanlık görülmesi, olumlu ihtimallerin göz ardı edilmesi ve sorunların çözülemeyeceğine ilişkin düşünceler ortaya çıkabilir. Ancak sürekli kötü bir şey olacak hissinin tek başına depresyon göstergesi olduğu söylenemez. Uzun süren çökkünlük, ilgi ve zevk kaybı, enerji azalması, uyku veya iştah değişiklikleri gibi başka belirtiler bulunuyorsa uzman değerlendirmesi gerekebilir.

13. Obsesif düşünceler de kötü bir şey olacak korkusuna yol açabilir

Bazı kişiler istemedikleri halde zihnine tekrar tekrar gelen düşüncelerden rahatsız olabilir.

“Ya birine zarar verirsem?”

“Ya yanlışlıkla kötü bir şey yaptıysam?”

“Ya kapıyı açık bıraktıysam?”

“Ya bir hastalık bulaştırdıysam?” gibi düşünceler yoğun kaygıya yol açabilir. Kişi bu kaygıyı azaltmak için tekrar tekrar kontrol etme, temizlik yapma, zihinsel ritüeller gerçekleştirme veya başkalarından güvence alma ihtiyacı hissedebilir. İstenmeyen bir düşüncenin zihinden geçmesi, kişinin o düşünceyi gerçekleştirmek istediği veya gerçekleştireceği anlamına gelmez.

Sürekli kötü bir şey olacak hissi hangi belirtilerle birlikte görülebilir?

Bu duygu kişiden kişiye farklı biçimlerde yaşanabilir. En sık bildirilen yakınmalar arasında sürekli endişe, huzursuzluk, tetikte olma, konsantrasyon güçlüğü, sinirlilik, uyku problemi, kaslarda gerginlik, kalp çarpıntısı, terleme, mide-bağırsak yakınmaları ve nefes alışverişinde değişiklikler bulunabilir. Bazı kişilerde ise fiziksel belirti çok azdır. Sorun daha çok zihinsel düzeyde yaşanır. Kişi gün boyunca gelecekte meydana gelebilecek kötü olayları düşünür ve zihninde olası senaryoları tekrar tekrar canlandırır.

Sabah uyanınca kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek neden olur?

Bazı insanlar sabah gözlerini açtıkları anda kaygı hissettiklerini söyler. Günün sorumluluklarının zihne gelmesi, iş veya okul stresi, uyku kalitesinin düşük olması ya da devam eden kaygı problemleri sabah saatlerinde huzursuzluk yaşanmasına katkıda bulunabilir.

Kişi daha yataktan kalkmadan:

“Bugün nasıl geçecek?”

“Yine kötü hissedeceğim.”

“Bir problem çıkacak.” gibi düşünmeye başlayabilir. Bu durumda kişi henüz gün başlamadan zihinsel olarak gelecekteki problemlere hazırlanmış olur. Sabah kaygısı sürekli hale geliyorsa kişinin uyku düzeni, stres kaynakları, kullandığı ilaçlar veya maddeler ve genel ruhsal durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Gece kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek neden artar?

Gündüz dikkat iş, okul ve sosyal aktivitelerle meşgul olabilir. Gece çevresel uyaranlar azaldığında ise kişinin dikkati kendi düşüncelerine daha fazla yönelebilir. Yatağa girildiğinde ertesi gün yapılacak işler, sağlık sorunları, geçmişte yaşanan olaylar ve geleceğe yönelik endişeler zihinde daha görünür hale gelebilir. Telefon kullanımının gece geç saatlere kadar devam etmesi, olumsuz haber içerikleri ve kafein tüketimi de uyku öncesi uyarılmışlığı artırabilir. Bu nedenle uyku öncesinde zihnin yavaşlamasına izin veren bir rutin oluşturmak bazı kişiler için yararlı olabilir.

“Sevdiklerime bir şey olacak” korkusu neden olur?

Kaygının en sık odaklandığı konulardan biri sevdiklerini kaybetme korkusudur. Sevdiğimiz insanların bizim için değerli olması nedeniyle onların güvenliği konusunda zaman zaman endişelenmek doğaldır. Ancak endişe kişinin hayatını kontrol etmeye başladığında sorun oluşabilir. Örneğin kişi eşi veya çocuğu dışarı çıktığında sürekli arıyor, konumunu kontrol ediyor, telefonuna cevap verilmediğinde panikliyor veya kötü ihtimalleri zihninden uzaklaştıramıyorsa kaygının işlevselliği ne kadar etkilediğine bakmak gerekir.

Kötü bir şey olacak hissi sezgi midir, anksiyete midir?

Bu soru internette en sık aranan konulardan biridir. Psikolojik açıdan bakıldığında bir hissin yoğunluğu onun gelecekte gerçekleşecek bir olayı doğru biçimde tahmin ettiğini göstermez. Kaygı sırasında beyin belirsiz durumları tehdit olarak değerlendirebilir. Kişi daha sonra gerçekleşen olumsuz olayları hatırlarken gerçekleşmeyen yüzlerce endişesini unutabilir. Bu nedenle “İçime doğdu” deneyimi kişisel olarak anlamlı olsa bile sürekli kötü bir şey olacak hissinin değerlendirilmesinde daha somut göstergelere bakmak gerekir.

His ne zaman ortaya çıkıyor? Ne kadar sürüyor? Hangi düşünceler eşlik ediyor? Bedensel belirtiler var mı? Günlük yaşamı etkiliyor mu? Kişiyi kaçınmaya veya sürekli kontrol etmeye yöneltiyor mu? Bu sorular, yaşanan deneyimi anlamada daha işlevsel olabilir.

Kaygı döngüsü nasıl oluşur?

Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmenin neden devam ettiğini anlamak için kaygı döngüsünü bilmek önemlidir. Örneğin kişinin kalbinin hızlı attığını düşünelim. İlk aşama bedensel duyumdur:

“Kalbim hızlı atıyor.”

Ardından yorum gelir:

“Kalbimde ciddi bir sorun olabilir.”

Bu yorum kaygıyı yükseltir. Kaygı yükseldiğinde stres sistemi devreye girer ve kalp daha hızlı atabilir.

Kişi bunu fark ettiğinde:

“Bak, gerçekten kötüleşiyor.” diye düşünür. Böylece ilk başta zararsız olabilecek bir bedensel değişiklik yoğun kaygı döngüsüne dönüşebilir. Benzer mekanizma dış olaylarda da görülebilir. Yakını telefona cevap vermez → “Başına bir şey geldi” düşüncesi → kaygı → tekrar tekrar arama → kısa süreli rahatlama → bir sonraki sefer daha hızlı kontrol etme ihtiyacı. Bu nedenle kaygıyla mücadelede yalnızca “düşünmemeye çalışmak” her zaman yeterli değildir.

Sürekli kötü şeyler düşünmek onları gerçekleştirir mi?

Hayır. Bir düşüncenin zihinden geçmesi onun gerçekleşmesine neden olmaz. İnsan zihni her gün binlerce düşünce üretir ve bunların önemli bir kısmı hiçbir zaman gerçekleşmez. Kaygılı dönemlerde olumsuz düşünceler daha dikkat çekici hale geldiği için kişi bunları olduğundan daha önemli görebilir. “Bunu düşündüm, ya gerçekleşirse?” şeklindeki düşünce de başlı başına yeni bir kaygı kaynağı oluşturabilir. Burada önemli bir ayrım vardır: Düşünce bir olay değildir. Düşünce, zihnin ürettiği zihinsel içeriktir.

Kaygıyı bastırmaya çalışmak neden bazen ters teper?

Bir düşünceyi zorla zihinden çıkarmaya çalışmak bazen o düşüncenin daha sık hatırlanmasına yol açabilir.

“Kötü şeyler düşünmeyeceğim.”

“Kaygılanmamalıyım.”

“Bu düşünceyi hemen kafamdan atmalıyım.” şeklindeki yoğun mücadele kişinin sürekli düşünceyi kontrol etmesine neden olabilir. Bu nedenle amaç her zaman bütün olumsuz düşünceleri ortadan kaldırmak değildir. Daha işlevsel yaklaşım, düşünceyi fark edip onun otomatik olarak gerçek kabul edilmemesini öğrenmek olabilir.

Örneğin:

“Kesin kötü bir şey olacak.” yerine,

“Şu anda zihnim kötü bir şey olabileceğine ilişkin bir düşünce üretiyor.” şeklinde düşünmek, düşünce ile gerçeklik arasındaki mesafeyi artırabilir.

Sürekli kötü bir şey olacak hissi nasıl geçer?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Çözüm yaşanan kaygının nedenine, yoğunluğuna ve süresine göre değişir. Bununla birlikte günlük yaşamda uygulanabilecek bazı yöntemler kaygının yönetilmesine yardımcı olabilir. Düşünceyi gerçek olarak kabul etmeden önce kanıtı değerlendirin Kaygılı bir düşünce geldiğinde şu sorular sorulabilir:

-Bu düşünceyi destekleyen somut kanıt nedir?

-Bunun tersini gösteren kanıt var mı?

-En kötü senaryo dışında başka hangi açıklamalar mümkün?

-Aynı şeyi yakın bir arkadaşım söyleseydi ona ne derdim?

-Bu düşünce bir gerçek mi, yoksa olasılık mı?

Amaç kendini “Her şey mükemmel olacak” diye ikna etmek değildir. Amaç olayları yalnızca en kötü senaryodan değerlendirmemektir. “Ya kötü bir şey olursa?” sorusunu yeniden çerçeveleyin. Kaygı genellikle “Ya olursa?” sorusuyla beslenir. Ancak hayatın hiçbir alanında yüzde 100 kesinlik mümkün değildir.

Bu nedenle: “Ya kötü bir şey olursa?” sorusunun yanına, “Olursa elimde hangi baş etme seçenekleri var?” sorusunu eklemek daha işlevsel olabilir. Bu yaklaşım zihni felaket senaryosundan problem çözme alanına taşır. Nefes ve gevşeme egzersizlerinden yararlanılabilir Yoğun kaygı sırasında nefes hızlanabilir ve kaslar gerilebilir. Yavaş ve kontrollü nefes alma bazı kişilerde fizyolojik uyarılmışlığı azaltmaya yardımcı olabilir. Burada önemli olan nefes egzersizini “Kaygıyı hemen yok etmeliyim” şeklinde bir zorunluluğa dönüştürmemektir. Amaç bedenin sakinleşmesine destek vermektir.

Kafein tüketiminizi gözden geçirin

Gün içinde çok fazla kahve veya enerji içeceği tüketiyorsanız ve çarpıntı, titreme veya huzursuzluk yaşıyorsanız kafein miktarını değerlendirmek yararlı olabilir. Özellikle öğleden sonra ve akşam saatlerinde yüksek kafein tüketimi uyku kalitesini de etkileyebilir.

Uyku düzenini korumaya çalışın

Her gün benzer saatlerde yatmak ve kalkmak, yatmadan önce yoğun ekran kullanımını azaltmak, uyku ortamını düzenlemek ve geç saatlerde uyarıcı tüketimini sınırlamak uyku kalitesine katkıda bulunabilir. Uyku problemleri uzun süre devam ediyorsa bunun ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

Sürekli haber kontrol etmeyi sınırlandırın

Dünyada olup bitenlerden haberdar olmak önemlidir ancak gün boyunca sürekli olumsuz haber akışına maruz kalmak kaygıyı artırabilir. Haberleri günün belirli zamanlarında kontrol etmek ve özellikle uyku öncesinde yoğun olumsuz içerik tüketimini azaltmak bazı kişiler için faydalı olabilir.

Bedeni sürekli kontrol etmek kaygıyı artırabilir

Nabzı tekrar tekrar ölçmek, sürekli tansiyon kontrol etmek, aynada bedeni incelemek veya internette belirtileri araştırmak kısa süreli güvence sağlayabilir. Ancak bu davranışlar sürekli tekrarlandığında kişinin dikkatini daha fazla bedenine yöneltebilir. Kişi ne kadar çok kontrol ederse o kadar fazla küçük değişiklik fark eder; fark ettiği her değişiklik de yeni bir endişeye dönüşebilir. Elbette doktor tarafından önerilen tıbbi takipler bunun dışındadır.

Düzenli fiziksel aktivite önemlidir

Düzenli hareket yalnızca fiziksel sağlık açısından değil, ruhsal iyilik hali açısından da önem taşır. Yürüyüş, yüzme, bisiklet veya kişinin sağlık durumuna uygun farklı egzersizler stres yönetimine katkıda bulunabilir. Egzersizin türü ve yoğunluğu kişinin yaşı, sağlık durumu ve fiziksel kapasitesine göre belirlenmelidir.

Kaygı günlüğü tutmak işe yarayabilir

Kaygının ne zaman ortaya çıktığını anlamanın yollarından biri kısa bir kayıt tutmaktır.

Şu başlıklar kullanılabilir: O sırada ne oldu? Aklımdan ne geçti? Kaygım 0-10 arasında kaçtı? Ne yaptım? Daha sonra ne oldu? Korktuğum şey gerçekleşti mi?

Bu kayıtlar kişinin kaygısının belirli durumlarda mı arttığını ve zihnin hangi senaryoları tekrar tekrar ürettiğini fark etmesine yardımcı olabilir. Kötü bir şey olacak hissi geldiğinde 5 duyuyu kullanmak yardımcı olabilir.

Yoğun kaygıda zihin geleceğe gider. Kişi henüz gerçekleşmemiş olayları zihninde yaşamaya başlar. Dikkati mevcut ana yöneltmek için çevrede görülen, duyulan ve hissedilen şeylere odaklanmak yararlı olabilir. Bulunduğunuz yerdeki nesneleri fark etmek, ayakların zemine temasına dikkat etmek veya çevredeki sesleri dinlemek dikkati gelecekteki varsayımsal tehditlerden mevcut ana yönlendirebilir.

Kaçınma davranışları kaygıyı uzun vadede besleyebilir

Kişi kötü bir şey olacağından korktuğu için tek başına dışarı çıkmıyor, toplu taşıma kullanmıyor veya belirli ortamlardan uzak duruyorsa kısa vadede rahatlama yaşayabilir. Ancak beyin şu mesajı öğrenebilir:

“Oradan uzak durduğum için güvendeyim.”

Bu durum kaçınılan yerin gerçekten tehlikeli olduğu inancını güçlendirebilir. Bu nedenle kaygı bozukluklarının psikolojik tedavisinde kaçınma davranışları önemli bir değerlendirme alanıdır.

Psikoterapi kötü bir şey olacak hissinde yardımcı olabilir mi?

Kaygı kişinin yaşam kalitesini etkiliyorsa psikoterapi seçenekleri değerlendirilebilir. Özellikle bilişsel davranışçı terapi yaklaşımında düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki ilişkiler üzerinde çalışılabilir. Kişinin felaketleştirme eğilimini fark etmesi, belirsizlikle daha sağlıklı ilişki kurması, kaçınma ve güvence arama davranışlarını anlaması hedeflenebilir. Terapi yaklaşımı kişinin ihtiyaçlarına, tanısına ve klinik değerlendirmeye göre belirlenir.

İlaç tedavisi gerekir mi?

Her kaygı yaşayan kişinin ilaç kullanması gerekmez. İlaç tedavisine ihtiyaç olup olmadığı psikiyatri hekimi tarafından kişinin belirtileri, süresi, şiddeti, diğer sağlık durumları ve kullandığı ilaçlar değerlendirilerek belirlenir. Kişinin kendi kendine psikiyatrik ilaç başlaması, doz değiştirmesi veya ilacı aniden bırakması doğru değildir. Tedavi kişiye özel planlanmalıdır.

Kötü bir şey olacak hissinin fiziksel bir nedeni olabilir mi?

Evet. Kaygı benzeri belirtiler her zaman yalnızca psikolojik nedenlerden kaynaklanmaz. Çarpıntı, titreme, terleme, halsizlik veya huzursuzluk gibi belirtiler farklı fiziksel durumlarda da görülebilir. Ayrıca bazı ilaçlar, uyarıcı maddeler veya yüksek miktarda kafein de benzer yakınmalara katkıda bulunabilir. Bu nedenle özellikle belirtiler yeni başlamışsa, belirgin şekilde şiddetliyse veya kişide bilinen başka sağlık sorunları bulunuyorsa tıbbi değerlendirme önemlidir.

Ne zaman doktora veya uzmana başvurulmalı?

Ara sıra yaşanan kısa süreli endişe çoğu zaman yaşamın doğal bir parçasıdır. Ancak sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek haftalar boyunca devam ediyorsa, uyku ve iştahı etkiliyorsa, işe veya okula gitmeyi zorlaştırıyorsa, sosyal ilişkileri bozuyorsa, panik ataklar ortaya çıkıyorsa veya kişi kaygısını kontrol etmekte belirgin biçimde zorlanıyorsa profesyonel destek değerlendirilmelidir. Ayrıca ani ve şiddetli göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, bayılma, bilinç değişikliği veya yeni gelişen ciddi fiziksel belirtiler yalnızca anksiyete olarak yorumlanmamalı ve uygun tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

1. Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek, ortada belirgin bir tehlike bulunmadığı halde zihnin gelecekte olumsuz bir olay yaşanacağı beklentisine yoğun biçimde odaklanmasıdır.

2. Kötü bir şey olacak hissi tek başına gelecekte gerçekten kötü bir olay yaşanacağını göstermez; yoğun kaygı beynin tehdit sistemini gerçek bir tehlike olmadan da harekete geçirebilir.

3. Anksiyete, yalnızca endişeli düşüncelerden değil; huzursuzluk, kas gerginliği, çarpıntı, terleme, uyku problemi ve odaklanma güçlüğü gibi zihinsel ve bedensel belirtilerden oluşabilen bir süreçtir.

4. Felaketleştirme, kişinin belirsiz bir olay karşısında mümkün olan seçenekler arasından en kötü sonucu öne çıkarması ve bu sonucun gerçekleşme ihtimalini olduğundan yüksek değerlendirmesidir.

5. Panik atak sırasında ortaya çıkan yoğun felaket hissi, çarpıntı ve nefes değişikliği gibi bedensel belirtilerin tehlikeli olarak yorumlanmasıyla daha da güçlenebilir.

6. Sürekli endişe, kişinin gerçek bir problemi çözmesinden farklı olarak henüz gerçekleşmemiş olumsuz ihtimalleri zihninde tekrar tekrar değerlendirmesiyle devam edebilir.

7. Bir düşüncenin zihinden geçmesi o düşüncenin gerçek olduğu, gerçekleşeceği veya kişinin onu gerçekleştirmek istediği anlamına gelmez.

8. Uzun süreli stres, uyku sorunları ve yüksek uyarılmışlık kişinin çevresindeki belirsiz durumları tehdit olarak algılamaya daha yatkın hale gelmesine katkıda bulunabilir.

9. Sürekli kötü bir şey olacak hissi günlük yaşamı, uykuyu, ilişkileri veya çalışma hayatını belirgin biçimde etkiliyorsa ruh sağlığı uzmanından değerlendirme almak yararlı olabilir.

10. Kaygıyla başa çıkmanın temel hedefi hayattaki bütün belirsizlikleri ortadan kaldırmak değil, belirsizlik varlığında kişinin düşünce, duygu ve davranışlarını daha işlevsel biçimde yönetebilmesini sağlamaktır.

Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek hakkında en çok sorulan sorular

1. Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek neden olur?
Bu his yoğun stres, anksiyete, yaygın kaygı, panik belirtileri, felaketleştirme eğilimi, travmatik deneyimler, sağlık kaygısı, uyku sorunları veya aşırı kafein tüketimi gibi birçok faktörle ilişkili olabilir. Tek bir belirti üzerinden tanı konulamaz. Belirtinin ne kadar sürdüğü ve günlük hayatı ne ölçüde etkilediği önemlidir.

2. İçimde sürekli kötü bir his olması anksiyete belirtisi midir?
Olabilir. Anksiyete yaşayan kişilerde nedeni tam açıklanamayan huzursuzluk, kötü bir şey olacak beklentisi ve sürekli tetikte olma görülebilir. Ancak benzer yakınmalar farklı psikolojik veya fiziksel durumlarda da ortaya çıkabileceğinden kesin tanı uzman değerlendirmesiyle konulur.

3. Kötü bir şey olacak hissi panik atak belirtisi olabilir mi?
Evet. Panik atak sırasında yoğun korku ve felaket hissi görülebilir. Buna çarpıntı, terleme, titreme, nefes darlığı, baş dönmesi ve kontrolü kaybetme korkusu eşlik edebilir. İlk kez ortaya çıkan veya ciddi fiziksel belirtilerle seyreden durumlarda tıbbi nedenler de değerlendirilmelidir.

4. Kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek sezgi midir?
Bir duygunun yoğun olması gelecekte meydana gelecek bir olayı kesin olarak öngördüğü anlamına gelmez. Kaygı beynin belirsiz durumları tehdit olarak yorumlamasına neden olabilir. Bu nedenle sürekli kötü bir şey olacak hissini otomatik olarak sezgi veya olacakların habercisi şeklinde değerlendirmek doğru değildir.

5. Gece neden daha çok kötü şeyler düşünüyorum?
Gece dış uyaranların azalması, kişinin dikkatini kendi düşüncelerine yöneltebilir. Günlük stres, uyku problemleri, sosyal medya kullanımı ve gelecek kaygısı da gece zihinsel hareketliliği artırabilir.

6. Sabah uyanır uyanmaz kaygılanmak normal mi?
Yoğun stres dönemlerinde zaman zaman yaşanabilir. Ancak kişi her sabah yoğun kaygıyla uyanıyor ve bu durum uzun süredir devam ediyorsa uyku düzeni, yaşam stresi ve ruhsal durum açısından değerlendirme yararlı olabilir.

7. Sevdiklerime bir şey olacak korkusu neden olur?
Sevilen insanları kaybetme düşüncesi doğal olarak kaygı yaratabilir. Ancak bu düşünce sürekli hale geliyor, kişinin yakınlarını tekrar tekrar kontrol etmesine veya günlük hayatını kısıtlamasına yol açıyorsa kaygı süreçleri açısından değerlendirilmelidir.

8. Sürekli ölüm korkusu yaşamak anksiyete midir?
Ölüm korkusu insan deneyiminin doğal bir parçasıdır. Ancak ölüm düşüncesi sürekli zihni meşgul ediyor, panik belirtilerine veya yoğun kaçınmaya yol açıyorsa kaygı bozuklukları başta olmak üzere farklı psikolojik süreçler açısından değerlendirme gerekebilir.

9. Kötü bir şey düşünmek onu gerçekleştirir mi?
Hayır. Düşünceler gelecekteki olayları meydana getiren güçler değildir. İnsan zihninden gün boyunca çok sayıda olumlu, olumsuz ve anlamsız düşünce geçebilir.

10. Sürekli kötü senaryo kurmak neden olur?
Belirsizliğe tahammülün düşük olması, kaygı düzeyinin yüksek olması ve felaketleştirme eğilimi kötü senaryoların zihinde sık tekrarlanmasına katkıda bulunabilir. Kişi kötü senaryoyu düşünerek kendisini hazırladığını zannedebilir ancak bu süreç zamanla kaygıyı artırabilir.

11. Kötü bir şey olacak hissi nasıl geçer?
Öncelikle hissin kaynağını anlamak gerekir. Uyku düzeninin korunması, kafeinin azaltılması, fiziksel aktivite, düşüncelerin gerçeklerden ayrılması ve sürekli güvence arama veya kontrol davranışlarının fark edilmesi yardımcı olabilir. Belirtiler uzun sürüyorsa profesyonel destek alınabilir.

12. Sürekli iç sıkıntısı neden olur?
İç sıkıntısı stres, kaygı, uyku problemleri, yaşam olayları veya farklı ruhsal ve fiziksel süreçlerle ilişkili olabilir. Uzun süren veya yaşam kalitesini bozan iç sıkıntısı değerlendirilmelidir.

13. Durduk yere korku gelmesi neden olur?
Korkunun nedeni her zaman kişinin o anda fark edebileceği bir dış olay olmayabilir. Bedensel duyumlar, stres, geçmiş deneyimler veya otomatik düşünceler korkuyu tetikleyebilir. Tekrarlayan yoğun korku atakları varsa değerlendirme yapılması önemlidir.

14. Anksiyete insana gerçek olmayan şeyleri gerçekmiş gibi hissettirebilir mi?
Kaygı kişinin bir ihtimali olduğundan daha tehlikeli veya daha olası değerlendirmesine neden olabilir. Örneğin düşük ihtimalli bir olay zihinde “kesin olacak” gibi hissedilebilir. Bununla birlikte gerçeklikle değerlendirme yetisinde belirgin bozulma farklı klinik durumlarla ilişkili olabileceğinden ayrıca değerlendirilmelidir.

15. Sürekli tetikte olmak neden olur?
Uzun süreli stres, kaygı ve bazı travmatik deneyimlerden sonra kişi çevresindeki tehditlere karşı aşırı dikkatli hale gelebilir. Buna hipervijilans, yani aşırı tetikte olma hali eşlik edebilir.

16. Kötü haber alacakmış gibi hissetmek neden olur?
Belirsizlik ve kaygı, telefon çağrısı veya mesaj gibi nötr uyaranların kötü haberle ilişkilendirilmesine yol açabilir. Özellikle geçmişte beklenmedik kötü haberler alan kişilerde bu bağlantı daha güçlü olabilir.

17. Anksiyete kalp çarpıntısı yapar mı?
Kaygı sırasında otonom sinir sisteminin aktivasyonu kalp atım hızında artışa neden olabilir. Ancak yeni başlayan, şiddetli veya tekrarlayan çarpıntıların otomatik olarak anksiyeteye bağlanmaması ve gerektiğinde tıbbi değerlendirme yapılması önemlidir.

18. Kaygı mideyi etkiler mi?
Stres ve kaygı sindirim sistemiyle ilişkili belirtileri etkileyebilir. Bazı kişilerde mide rahatsızlığı, bulantı veya bağırsak alışkanlıklarında değişiklik görülebilir. Sürekli veya ciddi gastrointestinal yakınmaların tıbbi değerlendirilmesi gerekir.

19. Kaygı tamamen geçer mi?
Kaygı insanın doğal duygularından biridir ve tamamen ortadan kaldırılması amaçlanmaz. Önemli olan kaygının kişinin hayatını yönetmesini önlemek ve işlevsel düzeyde tutulabilmesini sağlamaktır. Kaygı bozukluklarında uygun psikoterapi ve gerektiğinde tıbbi tedaviyle belirtilerde önemli düzelme sağlanabilir.

20. Sürekli kötü bir şey olacak hissi için hangi doktora gidilir?
Yoğun kaygı ve anksiyete belirtileri için psikiyatri uzmanına başvurulabilir. Psikoterapi açısından klinik psikolog desteği değerlendirilebilir. Belirtiler fiziksel yakınmalarla birlikteyse aile hekimi veya ilgili tıbbi branş tarafından değerlendirme de gerekebilir.

Sürekli endişe ile normal kaygı arasındaki fark nedir?

Kaygının tamamı hastalık değildir. Sınav öncesinde endişelenmek, önemli bir iş görüşmesi öncesinde heyecanlanmak veya sağlık kontrolünün sonucunu beklerken tedirgin olmak oldukça anlaşılır tepkilerdir. Normal kaygının genellikle belirli bir nedeni vardır ve durum sona erdiğinde azalır. Problemli hale gelen kaygıda ise tehlike algısı gerçek riskle orantısız olabilir, endişeyi kontrol etmek zorlaşabilir ve kişinin hayatında belirgin kısıtlamalar ortaya çıkabilir.

Örneğin kişi:

Endişesi nedeniyle işe gidemiyorsa, sürekli yakınlarını kontrol ediyorsa, geceleri uyuyamıyorsa, tek başına kalmaktan korkuyorsa, bedenini sürekli hastalık belirtileri açısından tarıyorsa, her gün saatlerce olası felaketleri düşünüyorsa, kaygı nedeniyle sosyal yaşamdan uzaklaşıyorsa, durumun değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Beyin neden hep en kötü senaryoyu düşünür?

İnsan beyninin olumsuz bilgilere karşı belirli bir hassasiyeti vardır.

Tehditleri fark etmek hayatta kalma açısından önemlidir. Ancak modern yaşamda bu mekanizma fiziksel tehditlerin yanı sıra e-postalar, ekonomik belirsizlik, sağlık haberleri, sosyal medya bildirimleri ve ilişki problemleri tarafından da harekete geçirilebilir.Kaygılı kişi kötü ihtimalleri düşünmenin kendisini hazırladığını hissedebilir.

“En kötüsünü düşünürsem hazırlıksız yakalanmam.” düşüncesi kısa vadede kontrol hissi yaratabilir. Ancak gelecekte yaşanabilecek her olumsuz olaya önceden hazırlanmak mümkün değildir. Sürekli zihinsel prova yapmak da kişiyi gerçek tehlikelerden korumak yerine yaşam kalitesini düşürebilir. Kötü bir şey olacak korkusunda güvence arama döngüsü Kaygılı kişi rahatlamak için çevresinden sürekli güvence isteyebilir.

-“Bir şey olmayacak değil mi?”

-“Bu normal, değil mi?”

-“Beni bırakmayacaksın, değil mi?”

-“Sonuçlarım kesin temiz çıkar mı?”

Sorularına olumlu cevap aldığında rahatlar. Fakat bu rahatlama çoğu zaman geçicidir. Bir süre sonra yeni bir şüphe ortaya çıkar ve yeniden güvenceye ihtiyaç duyulur. Bu nedenle sürekli güvence aramak kaygıyı uzun vadede çözmeyebilir. Kişinin belirsizlikle baş edebilme becerisinin güçlendirilmesi daha kalıcı bir yaklaşım olabilir.

İnternette belirti araştırmak neden kaygıyı artırabilir?

İnternet sağlık bilgisine ulaşmayı son derece kolaylaştırdı. Ancak sağlık kaygısı yüksek kişilerde sürekli belirti araştırmak yeni bir endişe döngüsü yaratabilir. Basit bir baş ağrısını araştıran kişi çok nadir ve ciddi hastalıklarla karşılaşabilir. Ardından dikkatini bedenine yöneltir. Yeni belirtiler fark eder. Onları tekrar araştırır. Kaygısı artar. Bu nedenle güvenilir sağlık bilgisine ulaşmakla kompulsif biçimde belirti aramak arasında ayrım yapmak önemlidir.

Kaygı ile gerçek tehlike nasıl ayırt edilir?

Her kaygıyı “Sadece kafamda” diye geçiştirmek doğru değildir. Kaygının işlevlerinden biri gerçekten tehlikeli durumları fark etmemizi sağlamaktır. Bu nedenle temel soru “Kaygım var mı?” değil, “Bu kaygının dayandığı somut kanıt ve gerçek risk nedir?” olmalıdır. Gerçek bir risk varsa uygun önlem alınır. Somut risk bulunmadığı halde zihin sürekli yeni tehditler üretiyorsa kaygının kendisi üzerinde çalışmak gerekebilir. Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek kaderin veya geleceğin işareti değildir Yoğun bir duygu bazen insana geleceğin kesin bilgisiymiş gibi gelebilir. Oysa psikolojik açıdan duygular, içinde bulunduğumuz duruma ilişkin beynimizin oluşturduğu tepkilerdir.

Kaygı: “Tehlike olabilir.” mesajı verir. Bu mesaj: “Tehlike kesinlikle olacak.” anlamına gelmez. Bu ayrım sürekli kötü bir şey olacak hissini yönetmenin en önemli noktalarından biridir.

Kötü bir şey olacak hissi sürekli hale geldiyse göz ardı edilmemeli

“Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissediyorum” ifadesi basit görünse de arkasında çok farklı süreçler bulunabilir. Bazen yoğun bir stres döneminin geçici sonucu olabilir. Bazen uyku düzensizliği ve yaşam tarzı faktörleri bu hissi artırabilir. Bazı kişilerde yaygın kaygı, panik belirtileri, sağlık kaygısı, travma sonrası belirtiler veya farklı psikolojik süreçlerle ilişkili olabilir. Bazı fiziksel sağlık durumları ve kullanılan maddeler de benzer belirtilere yol açabilir.

En önemli nokta, hissettiğimiz tehlike ile gerçekten var olan tehlikenin her zaman aynı şey olmadığını fark etmektir.

İnsan beyni bizi korumak için geleceği tahmin etmeye çalışır. Kaygı yükseldiğinde ise bu tahmin sistemi en kötü ihtimallere fazla ağırlık verebilir. Kişi bunun sonucunda kötü bir haber alacakmış, hastalanacakmış, sevdiklerine bir şey olacakmış veya kontrolünü kaybedecekmiş gibi hissedebilir. Bu düşünceler son derece gerçekçi hissedilebilir; ancak bir düşüncenin veya duygunun güçlü olması onun geleceğin habercisi olduğu anlamına gelmez.

Kaygıyla başa çıkmak da bütün riskleri ortadan kaldırmak anlamına gelmez. Hayat doğası gereği belirsizlik içerir. Daha sağlıklı hedef, kişinin belirsizlik karşısında sürekli felaket senaryolarına sürüklenmeden yaşamına devam edebilmesidir.

Eğer kötü bir şey olacak hissi ara sıra ortaya çıkıp kısa sürede geçiyorsa yaşamın doğal kaygıları içerisinde değerlendirilebilir. Ancak endişe günün büyük bölümünü kaplıyor, kişinin uykusunu bozuyor, işine veya okuluna gitmesini engelliyor, ilişkilerini etkiliyor, sürekli kontrol ve güvence arama ihtiyacına yol açıyor ya da panik belirtileriyle birlikte yaşanıyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir.

Çünkü amaç insanın hayatındaki bütün kaygıyı yok etmek değil; kaygının hayatın kontrolünü ele geçirmesini önlemektir.