Nöro Ortopedi Nedir? Hangi Hastalıklara Bakar?

Yürüme bozukluğu, kaslarda aşırı sertlik, istemsiz kasılmalar, eklem hareketlerinin kısıtlanması, ayak ve omurga deformiteleri her zaman yalnızca kemik ve eklem kaynaklı olmayabilir. Beyin, omurilik, sinirler ve kasları etkileyen nörolojik hastalıklar zaman içinde kas-iskelet sisteminde önemli değişikliklere yol açabilir. Nöro ortopedi; serebral palsi, spina bifida, inme, omurilik yaralanmaları, nöromüsküler hastalıklar ve çeşitli nörolojik tablolar nedeniyle ortaya çıkan hareket, duruş ve ortopedik sorunların değerlendirilmesiyle ilgilenen multidisipliner bir alandır. Peki nöro ortopedi nedir, nöro ortopedi hangi hastalıklara bakar, hangi belirtilerde değerlendirme gerekir ve tedavide hangi yöntemlerden yararlanılır?

Nöro ortopedi nedir, nöro ortopedi hangi hastalıklara bakar, nöro ortopedi tedavisi, nöro ortopedik hastalıklar, serebral palsi ortopedisi, spastisite tedavisi, kas sertliği, kasılma tedavisi, yürüme bozukluğu, nörolojik yürüme bozukluğu, çocuklarda yürüme bozukluğu, erişkinlerde yürüme bozukluğu, kontraktür nedir, kas kontraktürü, eklem kontraktürü, ayak deformitesi, nörolojik hastalıklarda ortopedik sorunlar, spina bifida, omurilik yaralanması, nöromüsküler hastalıklar, kas güçsüzlüğü, hareket bozuklukları, rehabilitasyon, fizik tedavi, ortopedik rehabilitasyon, ortez kullanımı, yürüme analizi, serebral palsi tedavisi, nörolojik rehabilitasyon, postür bozukluğu, skolyoz, denge bozukluğu, düşme problemi.

Nöro ortopedi nedir?

Nöro ortopedi, sinir sistemini etkileyen hastalıkların kas, kemik, eklem, omurga, duruş ve hareket sistemi üzerinde oluşturduğu sorunların değerlendirilmesi ve tedavisiyle ilgilenen multidisipliner bir çalışma alanıdır. Başka bir ifadeyle nöro ortopedi, nörolojik bir hastalığın yol açtığı kas-iskelet sistemi problemlerine odaklanır. Beyin, omurilik ve çevresel sinirler yalnızca duyularımızı ve zihinsel süreçleri değil, hareketlerimizi de yönetir. Bir kişinin ayağa kalkması, dengesini koruması, adım atması, elini kullanması veya belirli bir pozisyonda durması için sinir sistemi ile kas-iskelet sistemi arasında son derece karmaşık bir koordinasyon gerekir. Bu sistemin herhangi bir bölümünde sorun oluştuğunda yalnızca kas gücü etkilenmez. Kas tonusu değişebilir, eklemlerin hareket açıklığı azalabilir, kaslar zaman içerisinde kısalabilir, kemiklerin büyüme yönü değişebilir ve eklem deformiteleri ortaya çıkabilir.

Bu nedenle nörolojik bir hastalığı bulunan kişinin değerlendirilmesi yalnızca “Kas gücü ne kadar?” sorusuyla sınırlı değildir. Nasıl yürüdüğü, hangi kaslarının aşırı aktif olduğu, hangi eklemlerinin hareketinin kısıtlandığı, deformitenin sabit olup olmadığı, ağrı yaşayıp yaşamadığı ve günlük yaşamda hangi hareketleri yapmakta zorlandığı da önem taşır. Nöro ortopedinin temel yaklaşımı da tam olarak bu noktada devreye girer.

Nöro ortopedi ile klasik ortopedi arasındaki fark nedir?

Ortopedi genel olarak kemikler, kaslar, eklemler, bağlar, tendonlar ve hareket sistemini ilgilendiren hastalıklarla ilgilenir. Kırıklar, bağ yaralanmaları, menisküs problemleri, kireçlenme ve çeşitli kas-iskelet sistemi hastalıkları ortopedinin sık karşılaşılan çalışma alanları arasındadır. Nöro ortopedide ise ortopedik problemin arkasında çoğu zaman bir sinir sistemi hastalığı veya nöromüsküler problem bulunmaktadır. Örneğin sağlıklı bir kişide ayak bileğinin hareketini kısıtlayan sorun travma sonrasında gelişmiş olabilir. Serebral palsili bir çocukta benzer bir ayak pozisyonunun arkasında ise kas tonusunun artması, kaslar arasındaki dengenin bozulması ve büyüme sürecinde gelişen kas kısalığı bulunabilir. Dolayısıyla yalnızca ayağın şekline bakmak yeterli değildir.

Asıl soru şudur:
Bu deformite neden ortaya çıktı ve hareket sisteminin hangi bölümündeki bozukluk bu sonucu oluşturuyor? Nöro ortopedik yaklaşım, görünen ortopedik problemin arkasındaki nörolojik mekanizmayı da dikkate alır.

Nörolojik hastalıklar ortopedik sorunlara nasıl yol açıyor?

Kaslarımız kendi başlarına hareket etmez. Beyinden çıkan hareket komutları omurilik ve sinirler aracılığıyla kaslara ulaştırılır. Kasların ne zaman kasılacağı, ne kadar kasılacağı ve karşıt kaslarla nasıl dengeleneceği sinir sistemi tarafından kontrol edilir.

Bu kontrol sisteminin bozulması durumunda farklı sonuçlar ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda kaslar normalden daha sert hale gelebilir. Bazılarında istemsiz kasılmalar görülürken bazı hastalarda belirgin kas güçsüzlüğü gelişebilir. Bir kas grubunun uzun süre aşırı aktif olması veya karşıt kas grubunun yeterince çalışmaması, eklem çevresindeki mekanik dengenin değişmesine neden olabilir.

Zaman içerisinde:

•    Kas kısalığı gelişebilir.
•    Eklem hareket açıklığı azalabilir.
•    Kontraktür oluşabilir.
•    Ayak veya bacakta şekil bozuklukları ortaya çıkabilir.
•    Kalça ekleminde problemler gelişebilir.
•    Omurgada eğrilik oluşabilir.
•    Yürüme paterni değişebilir.
•    Denge bozulabilir.
•    Günlük yaşam aktiviteleri zorlaşabilir.

Özellikle büyüme çağındaki çocuklarda durum daha önemlidir. Çocuğun kemikleri büyürken kasların aynı hızda uzayamaması veya anormal kas tonusunun devam etmesi deformitenin zaman içerisinde ilerlemesine neden olabilir. Bu nedenle nöro ortopedide yalnızca mevcut durum değil, hastalığın gelecekte hareket sistemini nasıl etkileyebileceği de değerlendirilir.

Nöro ortopedi hangi hastalıklara bakar?

Nöro ortopedinin çalışma alanı oldukça geniştir. Beyin, omurilik, periferik sinir veya kasları etkileyerek hareket sistemi üzerinde sonuç oluşturan pek çok hastalık nöro ortopedik değerlendirme gerektirebilir. Bunların başında serebral palsi gelir. Bunun yanında spina bifida, omurilik yaralanmaları, inme sonrası gelişen hareket bozuklukları, nöromüsküler hastalıklar ve bazı periferik sinir problemleri de nöro ortopedik sorunlara neden olabilir. Hangi hastanın hangi uzmanlıklar tarafından takip edilmesi gerektiği ise hastalığın türüne, yaşa, belirtilere ve fonksiyonel kayba göre belirlenir.

Serebral palsi ve nöro ortopedi ilişkisi

Serebral palsi, nöro ortopedinin en önemli çalışma alanlarından biridir. Serebral palsi, gelişmekte olan beyinde meydana gelen kalıcı ancak ilerleyici olmayan hasara bağlı olarak ortaya çıkan hareket ve postür bozukluklarını tanımlayan geniş bir klinik tablodur. Beyindeki hasarın kendisi ilerleyici olmayabilir; ancak hasarın kas-iskelet sistemi üzerindeki sonuçları çocuk büyüdükçe değişebilir. Örneğin spastisite nedeniyle sürekli gergin kalan kaslar zaman içerisinde yeterince uzamayabilir. Kemik büyümeye devam ederken kasın göreceli olarak kısa kalması eklem hareketlerinin azalmasına ve deformitelere yol açabilir. Serebral palsili çocuklarda görülebilecek nöro ortopedik sorunlar arasında:

•    Parmak ucunda yürüme,
•    Dizlerin bükülü kalması,
•    Bacakların birbirine yaklaşması veya çaprazlaması,
•    Kalça hareketlerinde kısıtlılık,
•    Kalça ekleminde yer değiştirme riski,
•    Ayakta içe veya dışa dönme,
•    Ayak deformiteleri,
•    Omurga eğrilikleri,
•    Kas kısalıkları,
•    Eklem kontraktürleri,
•    Yürüme bozuklukları yer alabilir. Bu problemlerin tümü her serebral palsili çocukta görülmez. Klinik tablo, beyin hasarının yerine ve şiddetine, kas tonusuna, çocuğun fonksiyonel düzeyine ve büyüme sürecine göre farklılık gösterir.

Spastisite nedir?

Spastisite, özellikle nörolojik hastalıklarda sık karşılaşılan kas tonusu bozukluklarından biridir. Basit bir ifadeyle spastisite, belirli kasların normalden daha gergin ve hareket sırasında daha dirençli hale gelmesiyle karakterize bir durumdur. Ancak spastisite yalnızca “kas sertliği” olarak değerlendirilmemelidir. Çünkü kas tonusundaki artış hareketi, eklem pozisyonunu, yürümeyi, oturmayı, kişisel bakımı ve zaman içerisinde kas-iskelet sisteminin yapısını etkileyebilir. Spastisite özellikle serebral palsi, inme, omurilik yaralanmaları, multipl skleroz ve bazı beyin hasarlarından sonra görülebilir.

Spastisite ile kontraktür aynı şey mi?

Hayır. Spastisite ve kontraktür birbirinden farklı kavramlardır. Spastisite esas olarak sinir sistemi kaynaklı kas tonusu artışını ifade eder. Kontraktür ise kas, tendon ve çevre yumuşak dokuların kısalması sonucunda eklemin normal hareket açıklığının kalıcı veya belirgin biçimde azalmasıdır. Başlangıç döneminde bazı hareket kısıtlılıkları dinamik olabilir. Yani kas gevşediğinde veya belirli bir müdahaleyle eklem daha normal pozisyona getirilebilir. Ancak uzun süre devam eden anormal kas tonusu ve hareket azlığı sonucunda dokularda yapısal kısalma gelişirse sabit kontraktür ortaya çıkabilir. Bu ayrım tedavi açısından son derece önemlidir. Çünkü dinamik kas tonusu probleminde kullanılan tedavi yöntemleri ile sabit deformite veya kontraktür için gereken yöntemler aynı olmayabilir.

Kontraktür nedir?

Kontraktür; kas, tendon, bağ veya eklem çevresindeki dokuların kısalması sonucunda eklemin normal hareket açıklığının azalmasıdır.
Nörolojik hastalıklarda kontraktür özellikle uzun süreli spastisite, kas dengesizliği, hareket azlığı ve yanlış pozisyonlanma ile ilişkili olabilir.
Örneğin ayak bileğini aşağı çeken kasların uzun süre aşırı aktif olması, zamanla baldır kaslarının ve Aşil tendonunun kısalmasına neden olabilir. Başlangıçta kişi ayağını belirli ölçüde düzeltebilirken ilerleyen dönemde eklem pasif olarak bile normal pozisyona getirilemeyebilir.
Kontraktürün erken dönemde fark edilmesi bu nedenle önemlidir.

Nöro ortopedide yürüme bozukluğu neden önemlidir?

Yürüme, insan vücudunun en karmaşık motor faaliyetlerinden biridir. Beyin, omurilik, periferik sinirler, kaslar, eklemler, görme sistemi ve denge sistemi aynı anda koordineli çalışmalıdır. Bu yapılardan birindeki problem yürüyüş şeklini değiştirebilir.

Nörolojik hastalıklarda yürüyüş sırasında:

•    Parmak ucuna basma,
•    Dizlerin aşırı bükülmesi,
•    Dizlerin geriye doğru kilitlenmesi,
•    Bacakların çaprazlanması,
•    Ayağın içe dönmesi,
•    Ayağın dışa dönmesi,
•    Kalçanın aşırı hareket etmesi,
•    Bir bacağın sürüklenmesi,
•    Ayağın yere takılması,
•    Dengesiz yürüme,
•    Sık düşme,
•    Yürüme hızında azalma görülebilir.

Ancak yalnızca “hasta nasıl yürüyor?” sorusuna bakmak yeterli değildir. Yürüyüşte görülen problemin hangi eklemden, hangi kastan veya hangi nörolojik mekanizmadan kaynaklandığının belirlenmesi gerekir.

Yürüme analizi nedir?

Yürüme analizi, kişinin yürüyüşünün sistematik biçimde değerlendirilmesini sağlayan yöntemlerin genel adıdır. Klinik muayenenin yanında bazı merkezlerde bilgisayarlı üç boyutlu yürüme analizi gibi ileri değerlendirme yöntemlerinden yararlanılabilir. Bu sistemlerde yürüyüş sırasında eklemlerin hareketleri, vücut segmentlerinin pozisyonları ve bazı durumlarda kasların aktivitesi analiz edilebilir. Yürüme analizi özellikle karmaşık hareket bozukluklarında hangi kasların veya eklemlerin probleme katkıda bulunduğunun anlaşılmasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte her hastanın bilgisayarlı yürüme analizine ihtiyacı yoktur. Gereklilik klinik değerlendirme sonucunda belirlenir.

Çocuklarda parmak ucunda yürüme nörolojik olabilir mi?

Çocuklarda parmak ucunda yürümenin birçok farklı nedeni bulunabilir. Bazı çocuklarda gelişimin belirli dönemlerinde geçici olarak parmak ucunda yürüme görülebilir. Ancak parmak ucunda yürümenin sürekli hale gelmesi, tek taraflı olması, hareket gelişiminde gecikme veya kas tonusu değişiklikleriyle birlikte bulunması durumunda ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.
Serebral palsi gibi nörolojik durumlarda baldır kaslarının aşırı aktivitesi ve kısalması nedeniyle parmak ucunda yürüme ortaya çıkabilir.
Bu nedenle özellikle kalıcı parmak ucu yürüyüşünde yalnızca ayağa değil, çocuğun genel nörolojik ve motor gelişimine de bakılması önemlidir.

Spina bifida nöro ortopedik sorunlara yol açabilir mi?

Evet. Spina bifida, omurga ve omurilik gelişimini etkileyen doğumsal bir durumdur ve nöro ortopedik takip gerektirebilir.
Omurilik ve sinirlerin etkilenme düzeyine bağlı olarak kas güçsüzlüğü, duyu problemleri ve alt ekstremitelerde çeşitli deformiteler ortaya çıkabilir.

Spina bifidalı çocuklarda:
•    Kalça problemleri,
•    Diz deformiteleri,
•    Ayak şekil bozuklukları,
•    Kas güçsüzlüğü,
•    Yürüme güçlüğü,
•    Omurga deformiteleri görülebilir. Tedavi planı çocuğun nörolojik seviyesine ve fonksiyonel kapasitesine göre kişiselleştirilir.

İnme sonrasında beynin hareketi kontrol eden bölgelerinin etkilenmesi, vücudun bir tarafında güç kaybı veya hareket kontrolünde bozulmaya yol açabilir. Bazı hastalarda zaman içerisinde spastisite gelişebilir. Örneğin kolun gövdeye yaklaşması, dirseğin bükülü kalması, el bileğinin ve parmakların kapanması veya bacağın belirli bir pozisyonda sertleşmesi görülebilir. Ayak bileğinin aşağı ve içe doğru dönmesi yürüme sırasında ayağın yere takılmasına veya basışın bozulmasına neden olabilir. Bu nedenle inme rehabilitasyonunda yalnızca kas gücünün artırılması değil; kas tonusunun, eklem hareket açıklığının, denge ve yürümenin de değerlendirilmesi önemlidir.

Omurilik yaralanmalarında nöro ortopedi neden önemlidir?

Omurilik yaralanması sonrasında hasarın seviyesine göre bacaklarda veya kollarda farklı derecelerde hareket ve duyu kaybı görülebilir. Bazı hastalarda spastisite gelişirken bazılarında kas tonusu azalabilir. Uzun süreli hareketsizlik ve kas dengesizliği zaman içerisinde eklem hareketlerinde kısıtlanma, kontraktür ve çeşitli deformitelere yol açabilir. Bu nedenle omurilik yaralanması bulunan hastalarda pozisyonlama, eklem hareket açıklığının korunması, uygun rehabilitasyon programı ve gerekli durumlarda ortopedik değerlendirme önem taşır.

Nöromüsküler hastalıklar nöro ortopedinin alanına girer mi?

Kasları veya kaslara sinyal taşıyan sinirleri etkileyen nöromüsküler hastalıklar, kas-iskelet sisteminde ikincil problemlere yol açabilir.
Bu hastalıklarda temel sorun her zaman spastisite değildir. Bazı nöromüsküler hastalıklarda belirgin kas güçsüzlüğü ön plandadır.
Kas güçsüzlüğü ilerlediğinde eklemler üzerindeki mekanik denge değişebilir. Omurga eğrilikleri, kontraktürler ve yürüme güçlükleri gelişebilir.
Bu nedenle nöromüsküler hastalıkların yönetiminde nöroloji, çocuk nörolojisi, fizik tedavi ve rehabilitasyon, ortopedi ve diğer ilgili disiplinlerin koordinasyonu gerekebilir.

Skolyoz nörolojik hastalıklarla ilişkili olabilir mi?

Evet. Skolyoz yalnızca nedeni bilinmeyen ergenlik çağı skolyozundan ibaret değildir. Bazı nörolojik ve nöromüsküler hastalıklarda omurgayı kontrol eden kasların dengesizliği nedeniyle nöromüsküler skolyoz gelişebilir. Özellikle gövde kontrolünün sınırlı olduğu hastalarda omurga eğriliği oturma dengesini etkileyebilir. İleri durumlarda kişinin günlük yaşam fonksiyonları üzerinde belirgin etkiler ortaya çıkabilir. Nöromüsküler skolyozun değerlendirilmesi hastanın temel hastalığı, büyüme potansiyeli, eğriliğin derecesi, ilerleme hızı ve fonksiyonel durumu dikkate alınarak yapılır.

Nöro ortopedi yalnızca çocuklarla mı ilgilenir?
Hayır. Nöro ortopedi denildiğinde serebral palsili çocuklar sıklıkla akla gelse de erişkin hastalarda da nörolojik nedenlere bağlı ortopedik problemler görülebilir. İnme, omurilik yaralanması, travmatik beyin hasarı, multipl skleroz ve bazı nöromüsküler hastalıklar erişkinlerde kas tonusu, yürüme, denge ve eklem hareketleri üzerinde etkili olabilir. Çocukluk çağında başlayan serebral palsi gibi hastalıklarda da ihtiyaçlar erişkinlik döneminde ortadan kalkmaz. Bu nedenle nöro ortopedik takip yaşamın farklı dönemlerinde gerekli olabilir.

Nöro ortopedi hangi belirtilerde gündeme gelir?

Tek başına herhangi bir belirti nörolojik hastalık anlamına gelmez. Ancak özellikle bilinen nörolojik hastalığı bulunan kişilerde yeni ortaya çıkan veya ilerleyen hareket sistemi sorunları değerlendirilmelidir. Dikkat çekebilecek belirtiler arasında şunlar bulunur:

•    Yürümede belirgin değişiklik,
•    Sık düşme,
•    Parmak ucunda yürüme,
•    Ayağın sürekli içe veya dışa dönmesi,
•    Dizlerin birbirine yaklaşması,
•    Bacakların yürürken çaprazlanması,
•    Eklem hareketlerinin giderek azalması,
•    Kaslarda belirgin sertlik,
•    İstemsiz kasılmalar,
•    Bir kol veya bacağın kullanımında azalma,
•    Ayakta veya bacakta ilerleyen şekil değişikliği,
•    Oturma dengesinin bozulması,
•    Omurgada eğrilik,
•    Hareket sırasında ağrı,
•    Ayakkabı kullanımında güçlük,
•    Ortez kullanımında yeni sorunların ortaya çıkması,
•    Daha önce yapabildiği bir hareketi yapmakta zorlanma.
Özellikle fonksiyon kaybının ilerlemesi durumunda gecikmeden uzman değerlendirmesi önemlidir.

Nöro ortopedik muayenede nelere bakılır?

Nöro ortopedik değerlendirme yalnızca tek bir eklemin muayenesinden ibaret değildir. Hastanın temel nörolojik hastalığı, gelişim öyküsü, daha önce uygulanan tedaviler, kullanılan ilaçlar, rehabilitasyon geçmişi, geçirilmiş ameliyatlar ve günlük yaşam kapasitesi birlikte değerlendirilir.

Muayenede:

•    Kas gücü,
•    Kas tonusu,
•    Eklem hareket açıklığı,
•    Kas kısalıkları,
•    Kontraktürler,
•    Kemik ve eklem deformiteleri,
•    Omurga,
•    Duruş,
•    Oturma dengesi,
•    Ayakta durma,
•    Yürüme,
•    Alt ve üst ekstremite fonksiyonları incelenebilir. Hastanın yaşına ve klinik durumuna göre değerlendirme yöntemleri değişiklik gösterebilir.

Dinamik deformite ile sabit deformite arasındaki fark nedir?

Nöro ortopedinin en önemli değerlendirmelerinden biri deformitenin dinamik mi yoksa sabit mi olduğunun anlaşılmasıdır. Dinamik deformitede eklem belirli durumlarda anormal pozisyona gelir ancak pasif olarak daha normal pozisyona getirilebilir. Örneğin yürürken ayağın parmak ucuna kalkması ancak muayene sırasında ayak bileğinin normal pozisyona getirilebilmesi dinamik bir bileşene işaret edebilir.
Sabit deformitede ise kas, tendon, eklem kapsülü veya diğer dokulardaki yapısal değişiklikler nedeniyle eklem normal pozisyona getirilemez. Tedavi yaklaşımının belirlenmesinde bu ayrım kritik öneme sahiptir.

Nöro ortopedide tedavinin amacı nedir?

Nöro ortopedik tedavide temel amaç her hastayı anatomik olarak aynı görünüme getirmek değildir. Asıl hedef kişinin fonksiyonunu, konforunu ve günlük yaşam bağımsızlığını mümkün olduğunca desteklemektir. Tedavinin amaçları hastadan hastaya değişebilir. Yürüyebilen bir çocukta amaç daha dengeli ve enerji açısından daha verimli bir yürüyüş olabilirken, bağımsız yürüyemeyen bir hastada rahat oturma, hijyenin kolaylaştırılması, ağrının azaltılması veya bakımın kolaylaştırılması öncelik taşıyabilir. Dolayısıyla “başarılı tedavi” tanımı her hasta için farklıdır.

Nöro ortopedi tedavisi nasıl yapılır?

Nöro ortopedik tedavi tek bir yöntemden oluşmaz. Hastanın yaşı, temel hastalığı, kas tonusu, deformitenin türü, hareket kapasitesi ve günlük yaşam ihtiyaçlarına göre farklı tedavi seçenekleri birlikte değerlendirilebilir. Tedavi planında rehabilitasyon, egzersiz, ortezler, spastisite yönetimi ve gerekli hastalarda cerrahi yöntemler yer alabilir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon neden önemlidir?

Nörolojik hareket bozukluklarında fizik tedavi ve rehabilitasyon uzun dönemli tedavinin temel bileşenlerinden biridir. Programın amacı yalnızca kasları güçlendirmek değildir. Hastaya göre:

•    Eklem hareket açıklığını korumak,
•    Kas kısalıklarını azaltmak veya önlemek,
•    Kas gücünü desteklemek,
•    Dengeyi geliştirmek,
•    Postürü desteklemek,
•    Yürüme becerisini geliştirmek,
•    Transferleri kolaylaştırmak,
•    Günlük yaşam aktivitelerini desteklemek amaçlanabilir. Rehabilitasyon programı hastanın klinik durumuna göre kişiselleştirilmelidir.

Nöro ortopedide ortez neden kullanılır?
Ortezler, vücudun belirli bölgelerini desteklemek, pozisyonlamak veya hareketi kontrol etmek amacıyla kullanılan yardımcı cihazlardır. Alt ekstremite nörolojik problemlerinde özellikle ayak ve ayak bileğini destekleyen ortezlerden yararlanılabilir. Örneğin AFO olarak bilinen ayak-ayak bileği ortezleri bazı hastalarda ayak pozisyonunun kontrolüne ve yürüyüş sırasında stabilitenin artırılmasına yardımcı olabilir. Ancak her ortez her hastaya uygun değildir. Ortezin tipi, açısı, sertliği ve kullanım süresi hastanın ihtiyacına göre belirlenmelidir. Yanlış veya uygun olmayan ortez kullanımı istenmeyen sonuçlara yol açabileceğinden düzenli kontrol önemlidir.

Spastisite tedavisi nasıl yapılır?

Spastisite tedavisi kişiye özel planlanır. Öncelikle önemli bir noktanın altını çizmek gerekir: Her spastisite mutlaka tedavi edilmesi gereken bir problem değildir. Bazı hastalarda belirli düzeyde kas tonusu ayağa kalkmaya veya transfer sırasında destek sağlamaya yardımcı olabilir. Bu nedenle temel soru “Spastisite var mı?” değil, “Spastisite hastanın fonksiyonunu, bakımını, konforunu veya kas-iskelet sistemini olumsuz etkiliyor mu?” olmalıdır. Tedavi planında hastaya göre rehabilitasyon yöntemleri, pozisyonlama, ortezler, ilaç tedavileri, belirli kaslara yönelik uygulamalar ve bazı durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Botulinum toksini nöro ortopedide kullanılır mı?

Botulinum toksini, seçilmiş hastalarda belirli kas gruplarındaki aşırı aktivitenin azaltılması amacıyla kullanılabilen yöntemlerden biridir.
Özellikle dinamik spastisitenin ön planda olduğu durumlarda rehabilitasyon ve ortez programının bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Ancak botulinum toksini her hastaya uygulanmaz ve sabit kontraktürü doğrudan ortadan kaldıran bir tedavi değildir.
Hangi kaslara, hangi dozlarda ve hangi amaçla uygulanacağı uzman değerlendirmesi gerektirir.

Nöro ortopedide ameliyat ne zaman gerekir?
Her nöro ortopedik problem ameliyat gerektirmez. Cerrahi tedavi kararı deformitenin sabit hale gelmesi, fonksiyonları önemli ölçüde etkilemesi, ağrıya yol açması veya konservatif yöntemlerle yeterince kontrol edilememesi gibi durumlarda gündeme gelebilir. Cerrahi planlamada hastanın yalnızca röntgen görüntüsü değil, bütün fonksiyonel durumu dikkate alınır. Çünkü ameliyatın amacı yalnızca bir kemiği veya tendonu düzeltmek değil, kişinin hareket sistemindeki genel dengeyi desteklemektir.

Nöro ortopedik cerrahide hangi işlemler uygulanabilir?

Cerrahi yöntemler problemin türüne göre değişebilir. Bazı hastalarda kısalmış tendon veya kas-tendon yapılarının uzatılması gündeme gelirken, bazı hastalarda kemiklerin yönünü veya eklem pozisyonunu düzeltmeye yönelik cerrahiler gerekebilir. Uygulanabilecek işlemler arasında klinik duruma göre:

•    Tendon uzatma,
•    Tendon transferi,
•    Kas-tendon cerrahileri,
•    Osteotomi,
•    Ayak deformitesi cerrahileri,
•    Kalça cerrahileri,
•    Omurga cerrahileri yer alabilir. Bunların hiçbiri her hasta için standart tedavi değildir.

Tek seans çok seviyeli cerrahi nedir?

Özellikle serebral palsili bazı hastalarda yürüme bozukluğunun birden fazla seviyedeki problemden kaynaklandığı görülebilir.
Örneğin aynı hastada kalça, diz ve ayak bileği düzeyinde farklı deformiteler bulunabilir. Uygun hastalarda bu sorunların birden fazlasının aynı cerrahi süreçte ele alınması “tek seans çok seviyeli cerrahi” yaklaşımı kapsamında değerlendirilebilir. Bu karar ayrıntılı klinik değerlendirme ve uygun hastalarda yürüme analizi gibi yöntemlerden elde edilen veriler doğrultusunda verilir.

Nöro ortopedide erken müdahale neden önemlidir?

Nörolojik hastalığın kendisi her zaman ortadan kaldırılamasa da kas-iskelet sisteminde ortaya çıkabilecek ikincil problemlerin bir bölümü erken takip sayesinde yönetilebilir. Örneğin henüz dinamik olan bir hareket bozukluğunun zaman içerisinde sabit kontraktüre dönüşmesi tedavi seçeneklerini değiştirebilir. Çocukluk çağında büyümenin devam etmesi nedeniyle düzenli takip ayrıca önemlidir. Ama erken müdahale “her soruna hemen cerrahi yapılması” anlamına gelmez. Tam tersine amaç, doğru zamanda doğru müdahaleyi seçmektir.

Çocuk büyüdükçe nöro ortopedik sorunlar artabilir mi?

Bazı durumlarda evet. Özellikle serebral palsi gibi gelişimsel nörolojik hastalıklarda beyin hasarı ilerlemese bile kas-iskelet sistemi büyümeye devam ettiği için klinik görünüm değişebilir. Kemikler uzarken spastik veya zayıf kaslar büyümeye aynı şekilde uyum sağlayamayabilir. Sonuçta daha önce hafif olan bir kas kısalığı zaman içerisinde daha belirgin hale gelebilir. Bu nedenle çocukluk dönemindeki nöro ortopedik takip yalnızca mevcut problemi tedavi etmek değil, büyümenin etkilerini izlemek açısından da önemlidir.

Nöro ortopedi tedavisi kişiye özel mi olmalıdır?

Kesinlikle. Aynı tanıya sahip iki hastanın hareket kapasitesi tamamen farklı olabilir. Örneğin serebral palsili bir çocuk bağımsız yürürken başka bir çocuk yardımcı cihazla yürüyebilir, bir diğer çocuk ise tekerlekli sandalye kullanabilir. Bu üç çocukta görülen aynı ayak deformitesinin tedavi hedefi bile farklı olabilir. Bu nedenle nöro ortopedide tedavi tanıya göre değil, tanı + fonksiyon + deformite + hastanın ihtiyacı birlikte değerlendirilerek planlanır.

Nöro ortopedide multidisipliner yaklaşım neden gerekli?
Nöro ortopedik problemlerin önemli bir özelliği tek bir sistemi ilgilendirmemesidir. Hastada aynı anda nörolojik hastalık, kas tonusu problemi, kas güçsüzlüğü, eklem kısıtlılığı, yürüme bozukluğu ve günlük yaşam güçlükleri bulunabilir.
Bu nedenle hastanın durumuna göre:
•    Ortopedi ve travmatoloji,
•    Çocuk nörolojisi,
•    Nöroloji,
•    Fiziksel tıp ve rehabilitasyon,
•    Fizyoterapi,
•    Ergoterapi,
•    Beyin ve sinir cerrahisi,
•    Ortez-protez alanı gibi farklı disiplinlerin katkısı gerekebilir. Multidisipliner yaklaşımın amacı çok sayıda uzmana başvurmak değil, farklı uzmanlıkların aynı fonksiyonel hedef doğrultusunda çalışmasını sağlamaktır.

Nöro ortopedide aile neden tedavinin önemli bir parçasıdır?
Özellikle çocuk hastalarda aile tedavinin merkezindedir. Çünkü çocuğun günlük yaşamındaki hareketlerini, düşmelerini, ağrılarını, ortez kullanımını ve fonksiyon değişikliklerini en iyi gözlemleyen kişiler çoğu zaman aile üyeleridir.
Ailelerin:
•    Egzersiz programını doğru anlaması,
•    Ortez kullanımını takip etmesi,
•    Yeni deformiteleri gözlemlemesi,
•    Ağrı ve fonksiyon değişikliklerini bildirmesi,
•    Kontrolleri aksatmaması uzun dönemli yönetimde önemlidir. Aynı zamanda tedavi hedeflerinin aile ile gerçekçi şekilde konuşulması gerekir.

Her yürüme bozukluğu ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Yürüme bozukluğunun nedeni belirlenmeden cerrahi kararı verilmez. Bazı yürüme problemleri kas tonusu veya motor kontrol sorunlarından kaynaklanırken bazıları sabit deformitelere bağlıdır. Rehabilitasyon, ortez veya spastisite yönetimi ile kontrol edilebilecek bir problem için cerrahi gerekmeyebilir. Buna karşılık sabit ve fonksiyonu ciddi biçimde etkileyen bazı deformitelerde cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöro ortopedik sorunlarda ağrı olur mu?
Olabilir. Kas spazmları, eklem kontraktürleri, kalça problemleri, omurga deformiteleri ve yanlış yüklenme bazı hastalarda ağrıya neden olabilir. Ancak özellikle iletişim güçlüğü bulunan çocuk veya erişkinlerde ağrı her zaman doğrudan ifade edilemeyebilir.
Uyku düzeninin değişmesi, hareket etmek istememe, huzursuzluk veya bakım sırasında tepki verme ağrının dolaylı belirtileri olabilir.
Bu nedenle yeni başlayan davranış değişikliklerinde fiziksel rahatsızlık ve ağrı olasılığı da değerlendirilmelidir.

Nöro ortopedide tedavi başarısı nasıl değerlendirilir?

Tedavi başarısı yalnızca röntgende daha düzgün bir görüntü elde edilmesiyle ölçülmemelidir. Hastanın fonksiyonel kazanımı temel hedeflerden biridir.
Örneğin:
•    Daha rahat yürümesi,
•    Daha az düşmesi,
•    Daha az ağrı yaşaması,
•    Daha rahat oturması,
•    Ayakkabı veya ortez kullanımının kolaylaşması,
•    Hijyen ve bakımın kolaylaşması,
•    Günlük aktivitelere katılımının artması klinik açıdan anlamlı kazanımlar olabilir.

Nöro ortopedi hastalarında uzun dönem takip neden gerekli?
Nörolojik hastalıkların kas-iskelet sistemi üzerindeki etkileri zaman içerisinde değişebilir. Özellikle çocuklarda büyüme dönemleri bu değişimin hızlandığı zamanlar olabilir. Erişkinlerde ise hareket kapasitesinin azalması, kilo değişiklikleri, yaşlanma ve ek hastalıklar daha önce tolere edilen problemlerin fonksiyon üzerindeki etkisini artırabilir. Bu nedenle nöro ortopedik değerlendirme çoğu zaman tek seferlik değil, ihtiyaçlara göre uzun dönemli bir süreçtir.

Nöro ortopedide amaç “normal yürümek” mi?
Her zaman değil. Nöro ortopedik rehabilitasyonun temel amaçlarından biri kişinin sahip olduğu hareket kapasitesini mümkün olduğunca etkili, güvenli ve sürdürülebilir biçimde kullanmasını sağlamaktır. Bazı hastalarda bağımsız yürüyüş gerçekçi bir hedefken bazı hastalarda yardımcı cihazla güvenli hareket etmek daha anlamlı olabilir. Bazı ağır nörolojik tablolarda ise öncelikli hedef yürümek değil; ağrısız oturmak, eklem hareketlerini korumak, bakımın kolaylaştırılması ve yaşam kalitesinin desteklenmesidir. Bu nedenle tedavinin başarısı “normal görünüme” değil, kişinin ihtiyaçlarına göre değerlendirilmelidir.

Nöro ortopedide en önemli nokta: Hareket sistemine bütün olarak bakmak Bir ayağın içe dönmesi yalnızca ayak problemi olmayabilir.
Dizdeki bir pozisyon bozukluğu kalça veya ayak bileğindeki problemin sonucu olabilir. Yürüme sırasında görülen bir bozukluk ise kas tonusu, kas güçsüzlüğü, kemik rotasyonu ve motor kontrol problemlerinin birleşiminden kaynaklanabilir. Bu nedenle nöro ortopedide vücut bölümleri birbirinden bağımsız değerlendirilmez. Özellikle cerrahi planlama yapılırken tüm alt ekstremite ve kişinin genel hareket paterni birlikte ele alınmalıdır.

1. Nöro ortopedi, nörolojik hastalıkların kas, kemik, eklem, omurga ve hareket sistemi üzerinde oluşturduğu sorunların değerlendirilmesi ve tedavisiyle ilgilenen multidisipliner bir alandır.
2. Spastisite, merkezi sinir sistemi hasarı sonrasında ortaya çıkabilen ve kas tonusunun anormal şekilde artmasıyla karakterize bir hareket bozukluğu bulgusudur.
3. Kontraktür, kas ve çevresindeki yumuşak dokuların kısalması nedeniyle eklemin normal hareket açıklığının azalmasıdır.
4. Serebral palside beyindeki hasar ilerleyici değildir ancak kas-iskelet sistemi üzerindeki sonuçlar büyüme sırasında değişebilir ve deformitelere yol açabilir.
5. Nörolojik yürüme bozukluğu, beyin, omurilik, periferik sinir veya kas sistemindeki bir problemin yürümenin kontrolünü bozması sonucunda ortaya çıkabilir.
6. Nöro ortopedik tedavinin temel amacı yalnızca anatomik görünümü düzeltmek değil, hastanın hareket kapasitesini, konforunu ve günlük yaşam fonksiyonlarını desteklemektir.
7. Dinamik deformite hareket veya kas aktivitesiyle ortaya çıkarken sabit deformite eklem ve çevresindeki dokularda gelişen yapısal değişikliklerle ilişkilidir.
8. Yürüme analizi, kişinin yürüyüş sırasında eklem hareketlerini ve hareket paternini sistematik olarak değerlendirmeye yardımcı olan bir inceleme yöntemidir.
9. Nöro ortopedik hastalıklarda tedavi; rehabilitasyon, ortez, spastisite yönetimi ve gerektiğinde cerrahi yöntemlerin birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir.
10. Nöro ortopedide tedavi planı hastalığın adına göre değil, kişinin fonksiyonel düzeyi, deformitesi, kas tonusu, yaşı ve günlük yaşam ihtiyaçları birlikte değerlendirilerek oluşturulur.

Nöro ortopedi hakkında en çok sorulan sorular

Nöro ortopedi nedir?
Nöro ortopedi, beyin, omurilik, sinir veya kas hastalıklarının kas-iskelet sistemi üzerinde oluşturduğu deformite, kontraktür, yürüme bozukluğu ve fonksiyon kayıplarının değerlendirilmesiyle ilgilenen multidisipliner bir alandır.

Nöro ortopedi hangi hastalıklara bakar?
Serebral palsi, spina bifida, inme sonrası hareket bozuklukları, omurilik yaralanmaları, bazı nöromüsküler hastalıklar ve nörolojik nedenlere bağlı kas-iskelet sistemi problemleri nöro ortopedik değerlendirme kapsamında ele alınabilir.

Nöro ortopedi hangi bölüme girer?
Nöro ortopedi tek başına klasik anlamda ayrı bir tıbbi uzmanlık dalı olarak değerlendirilmemelidir. Hastanın ihtiyacına göre ortopedi ve travmatoloji, nöroloji, çocuk nörolojisi, fiziksel tıp ve rehabilitasyon ve diğer ilgili disiplinlerin birlikte çalışmasını gerektiren bir yaklaşımı ifade eder.

Serebral palsi nöro ortopedinin alanına girer mi?
Evet. Serebral palsi nedeniyle ortaya çıkan spastisite, kas kısalıkları, kontraktürler, yürüme bozuklukları, kalça problemleri, ayak deformiteleri ve omurga sorunları nöro ortopedinin önemli çalışma alanları arasındadır.

Spastisite tedavi edilebilir mi?
Spastisitenin tedavisi hastanın durumuna ve spastisitenin fonksiyon üzerindeki etkisine göre planlanır. Rehabilitasyon, ortez, ilaç tedavileri, belirli kaslara yönelik uygulamalar ve seçilmiş vakalarda cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.

Spastisite tamamen geçer mi?
Bu sorunun yanıtı spastisiteye yol açan nörolojik hastalığa göre değişir. Tedavide temel amaç her zaman kas tonusunu tamamen ortadan kaldırmak değil; fonksiyonu bozan, ağrıya veya deformiteye yol açan aşırı kas aktivitesini yönetmektir.

Kontraktür düzelir mi?
Kontraktürün tedavisi derecesine, süresine, etkilenen ekleme ve altta yatan hastalığa göre değişir. Erken dönemde hareket açıklığını korumaya yönelik rehabilitasyon ve diğer yöntemler kullanılabilirken sabit ve ileri deformitelerde farklı tedaviler gerekebilir.

Parmak ucunda yürümek serebral palsi belirtisi midir?
Parmak ucunda yürüme serebral palside görülebilir ancak tek başına serebral palsi anlamına gelmez. Çocuklarda parmak ucunda yürümenin farklı nedenleri vardır. Sürekli, tek taraflı veya başka gelişimsel ve nörolojik bulgularla birlikte görülmesi halinde değerlendirme önemlidir.

Nörolojik hastalıklar ayak deformitesine neden olabilir mi?
Evet. Kas tonusunun artması, kas güçsüzlüğü veya kas grupları arasındaki dengesizlik zaman içerisinde ayağın pozisyonunu değiştirebilir ve deformitelere neden olabilir.

Nörolojik hastalık skolyoz yapar mı?
Bazı nörolojik ve nöromüsküler hastalıklar nöromüsküler skolyoz gelişimine neden olabilir. Özellikle gövde kas kontrolünün zayıf olduğu hastalarda omurgada ilerleyici eğrilik görülebilir.

Serebral palside ameliyat şart mıdır?
Hayır. Serebral palsili her çocuk ortopedik ameliyat olmak zorunda değildir. Tedavi; çocuğun fonksiyonel seviyesi, kas tonusu, deformitelerin türü ve ilerleme durumuna göre kişiselleştirilir.

Botulinum toksini kontraktürü düzeltir mi?
Botulinum toksini belirli kaslardaki aşırı aktiviteyi geçici olarak azaltmak amacıyla kullanılabilir. Ancak dokularda yapısal kısalma sonucu gelişmiş sabit kontraktürü doğrudan ortadan kaldıran bir tedavi değildir.

Nöro ortopedide fizik tedavi şart mı?
Birçok nörolojik hareket bozukluğunda rehabilitasyon tedavi planının temel bileşenlerinden biridir. Ancak programın içeriği ve yoğunluğu hastanın yaşına, hastalığına ve fonksiyonel ihtiyaçlarına göre değişir.

Nöro ortopedi erişkin hastalara bakar mı?
Evet. İnme, omurilik yaralanması, travmatik beyin hasarı, nöromüsküler hastalıklar ve çocukluktan erişkinliğe taşınan serebral palsi gibi durumlarda erişkinlerde de nöro ortopedik sorunlar görülebilir.

Yürüme analizi kimlere yapılır?
Yürüme analizi özellikle karmaşık yürüme bozukluklarında, klinik muayeneyi desteklemek ve tedavi planlamasına yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir. Her yürüme bozukluğunda zorunlu değildir.

Sık düşme nörolojik bir sorun olabilir mi?
Evet, ancak her sık düşme nörolojik hastalık anlamına gelmez. Denge, kas gücü, görme, vestibüler sistem, eklemler ve çevresel faktörler düşmeye neden olabilir. Özellikle yeni başlayan veya giderek artan düşmeler değerlendirilmelidir.

Çocuklarda yürüme bozukluğu ne zaman önemlidir?
Çocuğun yürüyüşünde belirgin asimetri, sürekli parmak ucunda yürüme, tek taraflı güçsüzlük, sık düşme, hareket gelişiminde gecikme, kaslarda belirgin sertlik veya giderek artan deformite varsa uzman değerlendirmesi gerekebilir.

Nöro ortopedik hastalık tamamen iyileşir mi?
“Nöro ortopedik hastalık” tek bir hastalığı ifade etmediği için genel bir iyileşme oranından söz edilemez. Sonuç altta yatan nörolojik hastalığa, deformitenin derecesine, fonksiyonel kapasiteye ve uygulanan tedavilere göre değişir.

Nöro ortopedi tedavisi ne kadar sürer?
Bazı sorunlar kısa dönemli müdahale gerektirirken serebral palsi ve nöromüsküler hastalıklar gibi kronik durumlarda takip yıllarca devam edebilir. Özellikle büyüme çağındaki çocuklarda düzenli takip gerekebilir.

Nöro ortopedik ameliyattan sonra fizik tedavi gerekir mi?
Birçok nöro ortopedik cerrahiden sonra rehabilitasyon tedavinin önemli bir parçasıdır. Programın ne zaman başlayacağı ve hangi hareketleri içereceği yapılan cerrahiye ve hastanın durumuna göre belirlenir.

Nöro ortopedide erken tanı neden önemlidir?
Erken değerlendirme, dinamik hareket bozukluklarının ve gelişmekte olan deformitelerin fark edilmesini sağlayabilir. Böylece kas-iskelet sisteminde sabit değişiklikler gelişmeden önce uygun takip ve tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.

Nöro ortopedi neden giderek daha fazla önem kazanıyor?

Modern tıpta yalnızca hastalığın tanısını koymak yeterli kabul edilmiyor. Hastanın günlük yaşamda ne yapabildiği, ne kadar bağımsız olduğu, ağrı yaşayıp yaşamadığı ve toplumsal yaşama ne ölçüde katılabildiği de tedavinin önemli sonuçları arasında değerlendiriliyor.
Bu bakış açısı nöro ortopediyi özellikle önemli hale getiriyor. Çünkü nörolojik hastalıkların önemli bir bölümü uzun süreli takip gerektiriyor. Hastalığın kendisini tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa bile hastanın hareket sistemi üzerindeki ikincil etkilerin yönetilmesi yaşam kalitesi açısından önemli kazanımlar sağlayabilir. Serebral palsili bir çocuk için daha dengeli yürümek, inme geçirmiş bir yetişkin için ayağını daha güvenli basmak veya ağır nörolojik hastalığı olan bir kişi için ağrısız oturabilmek farklı ancak son derece önemli tedavi hedefleridir.

Nöro ortopedi sinir sistemi ile hareket sistemi arasındaki bağlantıya odaklanıyor

İnsan hareketi yalnızca kemik ve kasların işi değildir. Beyinden çıkan bir hareket komutunun omurilik ve sinirlerden geçerek kasa ulaşması, kasların doğru zamanda ve doğru güçte çalışması, eklemlerin yeterli hareket açıklığına sahip olması ve tüm sistemin denge içerisinde hareket etmesi gerekir. Bu zincirin herhangi bir bölümündeki problem yürüme, oturma, ayakta durma, denge ve günlük yaşam aktivitelerini etkileyebilir.

Nöro ortopedi bu nedenle yalnızca görünen deformiteye değil, deformitenin arkasındaki nörolojik ve biyomekanik mekanizmaya odaklanır.
Serebral palsi, spina bifida, inme, omurilik yaralanmaları ve nöromüsküler hastalıklar gibi durumlarda kas tonusu değişiklikleri, güçsüzlük, kontraktür, yürüme bozukluğu ve deformiteler zaman içerisinde kişinin fonksiyonunu etkileyebilir. Doğru değerlendirmede temel hedef yalnızca “düzgün görünen” bir kas-iskelet sistemi oluşturmak değildir. Hastanın yaşına, hastalığına ve fonksiyonel kapasitesine göre daha güvenli hareket etmesi, ağrısının azaltılması, eklem hareketlerinin korunması, günlük yaşam aktivitelerinin kolaylaştırılması ve yaşam kalitesinin desteklenmesi amaçlanır.

Bu nedenle nöro ortopedik yaklaşımın en önemli özelliklerinden biri multidisipliner olmasıdır. Ortopedi, nöroloji veya çocuk nörolojisi, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, fizyoterapi ve gerektiğinde diğer disiplinlerin ortak değerlendirmesi, karmaşık hareket bozukluklarının yönetiminde önemli rol oynar. Özellikle çocuklarda büyüme devam ettiği için bugün küçük görünen bir kas kısalığı veya yürüme problemi ilerleyen yıllarda daha belirgin bir ortopedik probleme dönüşebilir. Erişkinlerde ise nörolojik hastalık sonrasında ortaya çıkan kas sertliği, hareket kısıtlılığı ve deformiteler günlük yaşam bağımsızlığını etkileyebilir. Bu nedenle nöro ortopedide en önemli yaklaşım, hastalığın adından çok kişinin fonksiyonuna odaklanmak; hareket sistemindeki değişiklikleri erken fark etmek ve tedaviyi hastanın gerçek ihtiyaçlarına göre planlamaktır.