Telomer ve Stres Yönetimi

Bedenimiz milyarlarca hücreden oluşmuştur. Her hücrenin de en merkezinde, çekirdeğinde kromozomlarımız bulunur. Kromozomlar, tüm beden işlevlerini yöneten en temel birimlerdir.

Telomer ve Stres Yönetimi

Bu nedenle kromozomların muhafazası çok önemlidir. İşte telomer adı verilen yapılar, kromozomların uçlarında bulunurlar ve kromozomları koruyarak yıpranmasını, bozulmasını önlerler.

Ancak ne var ki, telomerler, hücre bölünmeleri sırasında kısalırlar. Telomerleri kısalmış kromozomlar zarar görmeye daha açık hale gelir. Eğer bu durum hep böyle devam eder ve telomerler çok kısalır ise, kromozomlar korunmasız kalacağından bozulabilir ve bu da hücre işlevlerinde bozulmaya ve sonunda da hücre ölümüne yol açar.

İşte, bu durumun önüne geçen bir molekül var; Telomeraz. Telomeraz, kısalan telomerlerin onarılmasını sağlayan bir enzimdir. Telomerler kısaldığında telomeraz enzimi harekete geçer ve kaybedilen miktarın yerine konmasını sağlar. Ancak, stres durumunda, telomeraz yeterince etkin olamıyor.

Yaygın anksiyete, panik atak, fobiler, obsesif kompulsif bozukluk, sosyal anksiyete, depresyon, cinsel sorunlar, psikozlar…  Bunlar, klinik ortamda sık karşılaştığımız sorunlar. Bunlar ve benzer birçok durumda, yoğun stres yaşanır. Stres, önemli psikolojik sorunlar olmasa bile, gündelik hayatta da sık yaşanan bir durum.


Stres sırasında bedende ve zihinde birçok değişiklikler olur. Ama bizi ilgilendiren özellikle bir madde var; Kortizon. Kortizon, vücudumuzda bulunan ve miktarı normal düzeyde seyrettiğinde birçok yararlı etkisi olan bir madde. Ancak, stres sırasında vücuttaki kortizon miktarı çok artıyor.

Yapılan araştırmalar, stres nedeniyle yükselen kortizon düzeyinin, telomeraz enziminin aktivitesini bozduğunu ortaya koyuyor. Telomeraz enzimi etkisiz hale gelince, kısalan telomerler onarılamıyor ve kromozomlar zarar görüyor. Bu durum, birçok sağlık sorunu yanında, erken yaşlanmaya da neden oluyor.

Bu nedenle, kortizon düzeyini yükselten stresi tanımamız ve onunla baş etmeyi bilmemiz gerekiyor. Günümüzde, psikoloji bilimi sayesinde, stresi tanıma ve stresle  baş etmede kullanılabileceğimiz birçok yöntem var. En etkin yöntemlerden biri de gevşeme (relaxation) yöntemi. Gevşeme tekniği ile, düşünce ve duygularımızın bedenimizi nasıl etkilediğini kolayca fark edebiliriz. Bu yöntemin bize sağladığı beden farkındalığı ile, stres sırasında ortaya çıkan değişiklikleri anında algılar hale gelebiliriz.

Gevşeme tekniği, sadece algılamayı keskinleştiren bir yöntem değildir. Bu teknik, aynı zamanda, stresi gidermemizi ve normal – rahat bir beden – zihin durumuna kolayca geri dönmemizi de sağlar. Eğer bu teknik yeterince talim edilirse, stres giderici etkisi sadece uygulama sırasında ortaya çıkmakla kalmaz, aynı zamanda tüm güne yayılan bir etki de görülür. Yani, gün boyunca ortaya çıkan stres faktörlerini daha rahat karşılayabilir ve tüm gün boyunca hem daha aktif hem de daha rahat bir beden – zihin yaşantısı sürdürebiliriz.


Gevşeme tekniği, stres yönetiminde çok etkin bir yöntem. Yapılan araştırmalar, gevşeme yönteminin stresi giderme ve yüksek kortizon düzeyini normale indirmede etkili olduğunu gösteriyor.  Bu da, fiziksel ve zihinsel birçok yararı yanında, etkin çalışan telomeraz enzimi kısalan telomerlerin telafisi  kromozomların sağlam kalması sağlık ve uzun yaşam anlamına geliyor.