Beden İmgesi

Dr. Barış Önen Ünsalver/ Psikiyatri Uzmanı

Memory Center Nöropsikiyatri Merkezi

Estetik, güzel duygusuyla, güzelin algılanmasıyla ilgilenen, güzelin ve güzel sanatların yapısını inceleyen bir felsefe dalıdır. İnsan var olduğunun farkına vardığından bu yana güzele ilgi duyar, güzelin peşinde koşar. İnsan bedeninin güzellik ölçütleri zamana ve kültüre göre değişim göstermektedir. 

Son yıllarda batı kültürünün etkisiyle genç, güzel, güçlü ve sağlıklı olmak bireyin toplumdaki yerini belirleyen en önemli değerler haline gelmiştir. Fiziki görünüş insanların yaşamı üzerinde çok etkili olmaktadır. Erkeklerde kaslı bir görüntü “güçlü” erkek düşüncesini çağrıştırırken, kadın için yüz güzelliği ve zayıf olmak ön plana çıkar. Sanki, zayıf bir beden ve güzel kırışıksız bir yüz, kadının hayattaki başarısı, kendine güveni, gücü ve kendini ve çevresini kontrol edebilmesinin simgeleri haline gelmiştir. Kişi güzelliğiyle ne kadar ön plana çıkarsa, kendini o kadar “var” hissetmektedir.

Günümüzde, kişinin kendine duyduğu saygının büyük bir bölümünü beden imgesi oluşturmaktadır. Beden imgesi, kişinin bedeninin fiziksel görünümünü nasıl algıladığı ve bedeni hakkındaki düşüncelerini içerir. Bebek doğduğunda bedeninden ibarettir, çünkü henüz sözlü düşünce gelişmemiştir. Anne, bebeğini öptükçe, kucağa aldıkça bebek bedenini ve dolayısıyla kendini değerli hisseder. Yani, bebeklikte oluşmaya başlayan beden imgesindeki ilk etken dokunulmadır. Beden imgesi, bireyin kişiliği, değerleri, diğer insanlarla ilişkileri ve kişisel düşüncelerinden etkilenerek şekillenir. Toplumun değerleri ve genel eğilimi de beden imgesini etkiler. Ergenlik dönemi bu açıdan önemlidir. Çünkü, ergen için akranlarının düşünceleri her şeyden önde gelir. Karşı cins tarafından reddedilme ya da fiziksel görüntüye yönelik aşağılamalar (örneğin  “kepçe kulak”,”cüce” gibi) gibi bu dönemde yaşanacak olumsuz deneyimler de beden imgesini olumsuz etkileyecektir. Örneğin, yeme bozukluğu olan kişilerin bir kısmının çocukluk ve ergenlikte aşırı kilolu olduğu bilinmektedir.  Ergenlik döneminde, hormonal değişikliklerin etkisiyle karşı cinse ilgi ve beğenilme arzusu artar. Akademik ya da diğer alanlardaki başarıların önemi azalır, ve ergen aynanın karşısında vakit geçirmeye başlar. Hemcinslerinin arasında fark edilmek, ön plana çıkmak ve karşı cins tarafından seçilmek kendine duyduğu saygıyı arttırmaktadır. Bu yüzden fiziksel görünümle uğraşı adeta bir takıntı haline gelebilir. Kilo almak ya da yüzde sivilce çıkması bir felaket gibi algılanabilir.

Aileden ayrılıp birey olmaya çalışan, yani bağımsızlık savaşı veren ergen, bedenini de bir makine gibi kontrol etmeye çalışabilir.  Metabolizması ve diğer bedensel özellikleri kilo vermesini güçleştiriyorsa, ya da hem yeme arzusunu kontrol edemiyor hem de zayıf kalmak istiyorsa, yediklerini kusarak ya da cerrahi müdahaleyle yağlarını aldırarak “ideal” görüntüde kalmayı kontrol etmeye çalışır. Nasıl cep telefonunu değiştiriyorsa, modern estetik cerrahi sayesinde, burnunu, gözünü, memelerini de değiştirme hakkına sahip hisseder kendini.

Kişinin kendine duyduğu saygı düşükse, beden imgesi de olumsuz olacaktır. Mesela, böyle bir kişi vücut ağırlığı normal olsa bile kendini şişman ve şekilsiz algılayıp zayıflama çabasına girecektir. Beden sağlığını bozma pahasına da olsa zayıflayabilmek için ishal yapıcı haplar, ne olduğu belirsiz bitkisel olduğu söylenen bazı ilaçlar kullanabilir, yediklerini kusabilir, ya da aşırı egzersiz yapabilir. Diyetin gerekli olduğu durumlarda, özellikle de diyeti sürdürebilmek ve beden sağlığına zarar verilmemesi için psikolojik destek gerekli olmaktadır.  Kilo vermenin anlamı, kişinin motivasyonu, beklentilerinin gerçekçi olup olmadığı, kişilik özellikleri psikolog tarafından değerlendirilmelidir.


Beden imgesinin olumsuz olması sadece yeme bozukluklarına neden olmaz, bu kişiler burnunun çirkin olduğunu ya da yaşlı gözüktüğünü düşünerek kozmetik cerrahi müdahalelere başvurabilirler. Tıp literatürü estetik cerrahiye başvuran kişilerin çoğunda psikolojik sorunlar olmadığını göstermektedir. Çoğu kişinin bedeninin belli bir bölgesinden mutsuz olduğu, yapılan cerrahi müdahale sonrası beden imgesinin olumlu hale geldiği gösterilmiştir. Ancak, bu kişilerin %10-15'i bir süre sonra tekrar bedenlerinin belli bir bölgesinden şikayetçi olmakta ve bu nedenle aralıklarla birçok cerrahi müdahaleden geçmektedirler. Hatta, bazıları eski hallerine dönmeyi arzulamaktadırlar. Başka bir deyişle bu kişiler bedenleriyle barışık değillerdir. Dismorfofobi denilen durumda, kişi gününün büyük kısmını bedeniyle ve gerçekte var olmayan ya da önemsenmeyecek kusurlarla uğraşarak geçirir. Ya sürekli ayna önündedir ya da kendini görme olasılığı taşıyan tüm yansıtıcı yüzeylerden kaçar. Bazı kişiler de terk edilme, işten atılma, aldatılma  gibi reddedilme yaşadıkları durumlarda, kaybedileni tekrar elde etme ya da intikam almak amacıyla estetik müdahale talebinde bulunabilir. Bu yüzden estetik müdahaleler  öncesi kişinin ruh sağlığının yerinde olup olmadığının değerlendirilmesi ve öncelikle psikolojik sorunların çözümlenmesi önemlidir.

Olumlu bir beden imgesi için;
1- Ebeveyn bebeğine ve çocuğuna sevgisini fiziksel olarak göstermeli (öpmek, koklamak, okşamak)
2- Ebeveyn çocuğun fiziksel gücünü keşfetmesini desteklemeli. Spor, dans, yoga gibi farklı bedensel aktiviteler bedene hakim olma ve bedeni kendinin olumlu bir parçası gibi algılamasını sağlar
3- Okulda çocuğa sataşılıyorsa öğretmenler uyarılmalı, evde kardeşlerin sataşmaları ebeveyn tarafından engellenmeli
4- Medyada görünmenin başarılı olmanın tek yolu olmadığının farkına varmak
5- Neye benzediğinize ya da kaç kilo olduğunuza bağlı olmayan 10 becerinizi yazıp, bu listeye sık sık göz atmak
6- Başkalarına karşılıksız yardım etmek, yaşanan manevi tatmin ile kendilik saygısını arttırarak beden imgesini de daha olumlu yapar.
7- Hayattan bekletilerinizi belirleyip bunları gerçekleştirmek için ihtiyacınız olan fiziksel güzellik dışındaki özelliklerinizi güçlendirin
8- İşinizde ve ilişkilerinizde kendiniz mutsuz hissediyorsanız faturayı bedeninize kesmeyin. Psikolojik destek alarak mutsuzluğun asıl nedenlerini araştırın
9- Sokağa çıkın ve etrafınızdaki insanlara bakın. Süper modellerin sayısının çok az olduğunu göreceksiniz.

Genlerimiz bizim seçimimiz değildir, ama davranışlarımızı ve düşüncelerimizi seçebilir, değiştirebiliriz.
Paylaş:



İlginizi Çekebilcek Diğer Yazılar
  • Yardımlaşma hem insani hem toplumsal anlamda çok önemli ve çok da gerekli. Kadim kültürümüzün önemli bir değeri olan yardımlaşma kavramı, dünyada da y
  • Dördüncü doz aşısını olmuş bir sağlık çalışanıyım. Tıp doktoru ve öğretim üyesiyim. Mesleğimde salt bilimsel verilere göre hareket etmeye çalıştım. An
  • Bir insanın en büyük projesi kendisidir. Kendisine hedef koyması, kendisini yönetmesidir. Kendisini yöneten kimse işini yönetebildiği gibi başarılı ve
  • Öfke, insanın en temel duygularından biridir. Tehlikelerden korunmak için ortaya çıkan fizyolojik bir duygudur.
  • Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Nazife Güngör, üniversite adaylarının bu günlerde önemli bir heyecan yaşadıklarını söyledi.
  • Geniş aile kültürümüz önemli çözümler sunuyor Toplumumuz için çok kıymetli olan günleri yaşıyoruz.
  • Randevu Al