Her yönüyle Stockholm Sendromu

Stockholm Sendromu nedir, Stockholm Sendromu kimlerde görülür, Stockholm Sendromu’nun tedavisi nasıldır, Stockholm Sendromu’nun belirtileri nelerdir?

kisilik bozukluklari  Her yönüyle Stockholm SendromuRehinenin kendisini rehin alan kişiye duygusal anlamda bağlanması olarak özetlenen bir tablo olarak ortaya çıkan Stockholm Sendromunu Yrd. Doç. Dr. Fuat Beşkardeş her yönüyle e-psikiyatri.com için anlattı…

Ülkemizde de zaman zaman gündeme gelen hatta siyasete dahi konu olan Stockholm Sendromunu NPİSTANBUL Hastanesi’nden Yrd. Doç. Dr. Fuat Beşkardeş anlattı…

STOCKHOLM SENDROMU NEDİR?

Rehinelerin, kendilerini esir alanların duygularını anlama noktasına gelmeleri ve kendisini rehin alan kişilerle geçirdikleri sürenin sonunda onlara yardımcı olmaya başlaması ve nihai olarak da onlarla özdeşim kurmalarına Stockholm Sendromu denmektedir.

Bu sendromun anlamını genişleterek insanın kendisini zora sokan, üzen koşulları benimsemesi, savunması ve bu koşulları yaratan nedenleri görmemesi, ezenin yanında yer alması olarak da tanımlayabiliriz.

GELİŞİM MEKANİZMASI

Sürekli şiddet yaşamanın bir sonucu olarak kurbanlar saldırganla özdeşleşmeye ve bir hayatta kalma stratejisi olarak onun için hareket etmeye başlayabilir. Kurbanın iradesinin saldırgana bağlı olması gönüllü bir karar değil, şiddetin doğrudan sonucudur.

 

kisilik bozukluklari  Her yönüyle Stockholm Sendromu

Yrd. Doç. Dr. Fuat Beşkardeş

Travmatik bağlanma süreci…  (Appelt,Kaselitz, Logar 2004)

“Şiddet uygulayanın ilk hedefi kurbanı köleleştirmektir ve bu amaca kurbanın hayatının her alanında despotça bir denetim kurarak ulaşır.  Ancak salt boyun eğme onu nadiren tatmin eder; suçlarını haklı göstermenin psikolojik ihtiyacı içindedir ve bunun için kurbanın onayına ihtiyaç duyar. Bu yüzden durmaksızın kurbanından saygı minnet ve hatta sevgi göstermesini talep eder. Saldırganın nihai hedefi gönüllü bir kurban yaratmak gibi görünmektedir”.
(Herman, 1992)

GELİŞİM SÜRECİ

Bu sendromun ortaya çıkmasının temel nedeni, hayatta kalma içgüdüsüdür.
Dış dünyadan tamamen soyutlanan kurban, ihtiyaçları için kendisine baskı yapan kişiye bağımlı olduğunu hisseder. Saldırganın yaptığı küçük iyilikler kurbanın gözünde büyür, zamanla kurban kendisini saldırganın yerine koyup olayları onun gözünden görmeye, yaptıklarına hak vermeye başlar.

Kurban tarafından baskıcının şiddet eğiliminin tamamen göz ardı edilmesi sonucunda, içinde bulunulan tehlike de reddedilir.

Kurban, tek olumlu ilişkisinin şiddet gösteren ile kendi arasında olan olduğunu düşündüğü için bu ilişkiyi de kaybetmek istemez ve dolayısıyla saldırgandan ayrılması gittikçe zorlaşır.

Stockholm Sendromuna yani saldırganla özdeşleşmeye yatkınlık yaratan durumlar

1.Hayati tehlikelilik durumu
2.Dış dünyadan soyutlanmışlık
3.Bulunduğu ortamdan kaçamaz halde olma (ya da kaçamayacağına kanaat getirmişlik durumu )
4. Saldırganın ara sıra arkadaşça ve yakın davranması

Graham ve Rawlings (1998) bu koşulların genellikle aile içi şiddet olaylarında ortaya çıktığını ve kurbanların saldırganla özdeşleşme gösterebileceklerini belirtirler.
Bu durumlarda şiddete uğramış kadın, saldırganı kışkırtacak veya öfkelendirecek herhangi bir şey yapmaktan çok korkar. Onun takdirini kazanmaya çalışır ve onun tarafınaymış gibi davranır.
Savaşta, savaş esirlerinde de karşı tarafa patolojik bağlanma söz konusu olur.
Saldırganıyla özdeşim kurulan bu durumda rehin alan kişiye mağdur taraf çeşitli duygular besleyip, onunla özdeşim kurar ve kişide kişilik değişimi yaşanır.

STOCKHOLM SENDROMUNUN GÖRÜLDÜĞÜ BELLİ BAŞLI GRUPLAR

Rehin alma durumu ve benzer bir baskı yaratan kaçırılma durumlarında (rehine-esir alan)
Tecavüze uğrama, ensest ya da cinsel tacize maruz kalan çocuklarda  (istismara uğrayan çocuk-istismar eden ebeveyn)
Savaşta bulunma, savaş esirleri, toplama kamplarında yaşama durumlarında
Hayat kadınlarında (pazarlanan)
Aile içi şiddete maruz kalınması durumlarında  (dövülen eş-döven eş)
Yoğun dini  (tarikat benzeri ) ve siyasi baskı uygulanması durumlarında (brainwashing durumlarında)  (takipçi-lider)

Uzun süren hapishane deneyimlerinde (tutuklu-gardiyan)
Ev hapsine maruz bırakılma durumlarında

TARİHÇESİ

İlk kez psikiyatr Bejerot tarafından tanımlanan sendrom, ismini 1973 yılında İsveç’in başkenti Stockholm’de yaşanan bir olaydan almaktadır.

Banka soyguncusu tarafından 6 gün boyunca rehin tutulan banka görevlisi bir kadın, soyguncuya duygusal olarak bağlanır.

Serbest kaldığında soyguncuyu savunmakla kalmaz, nişanlısını terk ederek kendisini rehin alan banka soyguncusunun hapisten çıkmasını bekler, sonunda da onunla evlenir.

23 Ağustos 1973 günü Stockholm’de bir bankayı soymak üzere basan soyguncular 4 banka görevlisini 6 gün (131 saat) rehin tuttu.

Soyguncular banka personeline iyi davrandı, aralarında iyi ilişkiler oluştu;

Rehineler polisin bankayı basacağını fark edip soyguncuları uyardılar;
Daha sonra mahkemede soyguncular aleyhine ifade vermek istemediler, savunma ücreti için para topladılar. Olay, “soyguncular bankadan para çalamadılar ama bazı insanların kalbini çaldılar” biçiminde yorumlandı…

1974 yılında Patty Hearst isimli bir milyoner kadın bir terörist grup tarafından kaçırıldıktan 2 ay sonra onlarla birlikte bir banka soygunu yaparken yakalandı. Avukatları SS mazeretini kullandıysa da mahkeme kabul etmedi ve hapse mahkûm etti.

2001 yılında İngiliz bayan gazeteci Yvonne Ridley, Afganistan’da Taliban tarafından kaçırıldı, ilk 11 gün onlarla kavga etti, yemek yemedi. İslâm dinini incelemesi şartıyla serbest bırakıldıktan sonra İslâm dinine ilgi duydu, 2003 yılında da Müslüman oldu.

STOCKHOLM SENDROMU GELİŞİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

*Deneyimin (rehin, esir alınma vb gibi) süresi ve yoğunluğu
*Rehinenin esir alana yakınlık ve bağımlılık derecesi
*Rehin alınan kişinin kendi ortamından psikolojik olarak ne kadar uzaklaştığı
*İçinde bulunulan durumun kendine özgü hassasiyeti SYMONDS (1980)
SS Gelişim Riski Triadı
1.Hostil bir çevrede bulunma
2.İzolasyon hali
3.Çaresizlik hisleri
Sonuç olarak bu kişilerde regresyon ve çocuklaşma eğilimi görülmekte ve bu duruma
”Travmatik İnfantilizm” adı da verilmekte..
‘Travmatik İnfantilizm’ durumu da kişinin hayatını tehlikeye sokan kişiye yakınlaşmasına ya da onun davranışlarını taklit etmesine yol açabilmekte.
”Frozen Fright” (Donmuş Korku) : Symonds tarafından tanımlanmış olup, kurbanların ani tehlike karşısında paralize olma hallerini anlatmak için kullanılmaktadır, bir çeşit dissosiyatif reaksiyon olarak da değerlendirilebilir.

STOCKHOLM SENDROMU TRAVMATİK BAĞLANMA

Travmatik Bağlanma Nasıl Oluşur ve Güçlenir?

Şiddet ve şiddet tehditleri. Şiddet içerikli ile iyi davranma arasında gidip gelerek değişen tutarsız davranışlar bağlanmayı arttırır.
Eğer uygunsuz bir düşünceye sahip olurlarsa istismarcının bunu anlayıp daha şiddetli öç alacağı düşüncesi.
Izolasyon bağlanmayı arttırır.
Utanç ve stigmatizasyon korkuları ( özellikle tecavüz, ensest, seks işçiliğiyle ilgili)

TRAVMATİK BAĞLANMANIN BELİRTİLERİ

- PTSB semptomları
- Ufak bir iyiliğe karşı bile çok yoğun minnet duyguları
- Şiddeti ve şiddet tehdidini inkar
- Rasyonalizasyon
- İstimarcıya ve kendine olan öfkenin reddi
- Kötüye kullanımı önlemeye yönelik güce sahip olduğuna yönelik bir inanç
- Durumdan ve istismardan ötürü kendi kendini suçlama eğilimi
- İstismarcının ihtiyaçlarına aşırı duyarlılık
- İstismarcı şiddet davranışını azaltsın diye onu memnun etme çabaları
- Dünyayı istismarcının perspektifinden değerlendirme, kendine ait bakış açısını kaybetme
- Kendini de istismarcının bakış açısıyla değerlendirme
- İstismarcıyı iyi biri olarak değerlendirme ya da onu da kurban olarak görme
- Hayatta kaldığı için ve onu öldürmediği için istismarcıya minnet duyguları besleme

LİMA SENDROMU

Stockholm sendromunun tersi olarak adlandırılır.
Stockholm sendromu ile aynı koşullarda meydana gelir ve rehin alan kişiler kurbanlarına bağlılık hissederler.

1996′da Peru’nun Lima kentinde gerçekleşen Japon elçiliği rehine krizinin ardından bu adı almıştır.

Çeşitli ülkelerden diplomat, asker ve işadamlarının bulunduğu partiyi basan 14 gerilla yüzlerce kişiyi rehin aldı. 4 ay süren krizde militanlar rehinelerin ihtiyaçlarını karşıladı, sevecen davrandı ve çoğunu salıverdi…

MEDYA ÖRNEKLERİ

- George Orwell 1984 isimli romanını 1949 yılında yazmıştı ve kitapta Winston karakterlerinin, kendisine işkence yapan kişiye aşık olduğunu anlatmaktaydı.
- İlk çekimi 1933 yılında yapılmış olan King Kong filminde de, canavara kurban edilmek üzere olan sarışın kız King Kong tarafından kurtarılır, kız da onu sever…
- Celladına aşık olan köle
- A life less ordinary filminden karaler
- They weren t bad people they let me eat, they let me sleep, they gave me my life, a hostage from flight 847
- Costa Gavras’ın Mad City filmi,
- Güzel ve Çirkin (Beauty and the Beast) filmi
- Terence Stamp’ın oynadığı The Collector,
- Woody Allen’in Sleeper,
- Sidney Lumet’nin Dog Day Afternoon,
- Nick Cassavetes’in John Q filmi,
- David Hackl’ın  Saw (Testere)  filmi
- Samuel L.Jackson ve Kevin Spacey basrollü  “The Negotiator“ filmi
- Stockholm Sendromunun örneklendiği öyküleri olan başka yapımlardır…

Türk Sinemasındaki örnekleri için;
- Gırgır ali, Cüneyt Arkın-Hülya Koçyiğit
- Seni seviyorum, Yaşar Alptekin, Melike Zobu
- Fırtına, Kadir İnanır, Harika Değirmenci
- Deniz Yıldızı, Kenan Kalav, Gülben Ergen

STOCKHOLM SENDROMU’NUN TEDAVİSİ

- Psikoterapi
- Farkındalık oluşturma çabaları (kötü muamele yapan kişinin davranışlarının amacı ve neye hizmet ettiğiyle ilgili)

Travma Terapisi

1.Güvenliğin Tesis Edilmesi
2.Hatırlama ve Yas
3.Hayatla yeniden bağ kurulması

Yeterli zaman ve mekan sağlanması
Anlayış ve empati
Güçlü ve sağlıklı dayanışma grupları

Şaban Özdemir (NPGRUP)

Bu yazı 8611 kez okundu