Aşkın nörobiyolojisi

Aşık olduğunuzu nasıl anlarsınız, aşk insana neler yaptırır, aşkın halleri, nasıl aşık olursunuz? İşte hepsinin cevabı.

Yrd. Doç. Dr. Gökben Hızlı Sayar anlatıyor: Nöropsikiyatrist ve nörobiyologlar son yıllarda aşka ve kimyasına gözlerini diktiler. Her ne kadar matching yani eşini bulma davranışında sosyal ve finansal durum büyük etki taşısa da, aşk önemli bir etkendir ve sıklıkla görsel bir uyaran ile tetiklenir. Bu nedenle aşkla ilgili deneylerde genellikle görsel uyaranlar kullanılır.

Aşık olunan kişinin resmine bakıldığında beyinde dört alan uyarılır. Medial insula, anterior singulat, hipokampus ve striatum. Uyarılan alanlar göz önüne alındığında, aşkın öfori yatarması boşuna değildir. Bu merkezler dopaminin, yani beynin ödül, tutku ve bağımlılıkla ilişkili nörokimyasalının yüksek yoğunlukta olduğu alanlardır. Dopaminin yanı sıra, aşk ile ilişkili diğer nörokimyasallar, oksitosin ve vazopressindir. Adı geçen her üç kimyasal da beyinde hipotalamustan salgılanır. Hem cinsel ilişki ile, hem de kokain gibi bağımlılık yapan maddeler kullanıldığında bu alanlar aktif hale gelir, dopamin artar. Bu de seksin yarattığı “bağımlılık”ın ve cinsel hazza bağlı ödülün kimyasal bir özetidir. “Bir defa aldattıysan iflah olmazsın, hep aldatırsın” ya da “eski sevgilinin başını okşamaya gelmez, kendini yatakta bulursun” gibi söylemlerin altında bu dopamin bağımlılığı ve bir kez alınan ödülün tekrar kendisine çekmesi vardır.

Aşk ile birlikte beyinde sadece kimyasalların artışı ve bazı alanların aktif hale gelmesi izlenmez. Artan dopaminle birlikte terazinin karşı kefesindeki serotonin miktarı düşer. Serotonin temel olarak uyku ve iştahı düzene koyan bir nörokimyasaldır. Bu nedenle aşık kişi uyuyamaz, yemeden içmeden kesilir. Serotonin azalmasının en açık görüldüğü hastalıklardan biri obsesif kompulsif bozukluk, yani takıntı hastalığıdır. Aşk da takıntılı bir uğraştır zaten.

Oksitosin ve vazopressin, bağlanmada önem taşıyan hormonlardır. İnsanda en yüksek olduğu durumlar doğumdan hemen sonra annenin bebeği emzirmesi anındadır. Bu şekilde anne ile bebeğin bir ömür sürecek bağı kurulur. Hipofiz bezinde depolanırlar. Orgazm, doğum ve emzirme sırasında salınırlar. Yeni bir ilişkide, aşkın en heyecanlı, bağın yeni kurulduğu dönemde, hem kadında hem erkekte kanda vazopressin düzeyi yükselir. Cinsel istek ile aşk, beyinde bazı ortak alanları aktif hale getirir. Anterior singulat ve striatum gibi. Beyinde aktif hale  gelen yerlerin yanısıra hem cinsel arzu ve orgazm ile hem de aşk duygusu ile beyinde bazı alanlarda  da fonksiyon azalması olur. Bu alanlardan başlıcası, beynin mantık, muhakeme, kişilik, dürtü denetimi ile ilgili frontal bölgesidir. İlgili beyin kimyasalları ve kulandıkları beyin alanların da aşk ve cinselliğin bu denli çok çakışma göstermesi biyolojik bir gerçekliktir.

Aşıklar nasıl bir olmak, birbirlerini tamamlamak isterlerse, cinsel olarak da bir vücut olmak, birleşmek isterler. Kanda vazopressin ve oksitosin yükseldiğinde buna karşı koymak ciddi çaba ister. Yoksa önce aşk ilişkisi sonra cinsellik kaçınılmaz hala gelir. Edebiyat literatürü aşkı uğruna dağları delen, türlü zorlukları aşan kişilerin hikayeleri ile doludur. Her ne kadar biz işin içinde aşk olduğu için bu durumlara olumlu, ulvi, yüce bir anlam yüklesek de, beyin fonksiyonları açısından baktığımızda bunlar muhakeme bzukluğudur. Aşkın gözü kördür, muhakemesi de bozuktur.

Aşk ile beyinde kortikal ve subkortikal yapılardaki aktivite artışı, amygdalada bir aktivite azalması ile karşılanır. Korkutucu durumlarda amygdala aktiftir. Ama aşık olan kişinin amygdalası hipoaktif hale gelir, bu da aşığı korkusuz ve cesur yapar. Frontal ve temporal alanlarda, negatif dugyuların oluşumu ile ilgili alanlarda da aktivite azalması izlenir. Bu aşık kişiden çok sık duyduğumuz “ne yaparsa yapsın kızamıyorum ona, bırakamıyorum” söylemini doğurur. Aşk hayatın tadı tuzudur ama beyin kimyamızda yarattığı değişikliklerle bize tuzaklar da kurar.

NP GRUP



Etiketler: aşık olunca neler yaşanır aşık olmanın belirtileri nasıl aşık olunur aşık olmak aşkın nörobiyolojisi aşık olduğunuzu nasıl anlarsınız


ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ TV
VİDEOLAR
  • Yas Ne Kadar Sürmeli? Psikolojiyi Nasıl Etkiliyor?
    20 Şubat 2017, 16:34
  • Sağlık Mesleklerinin Geleceği ve İstihdam Olanakları
    20 Şubat 2017, 14:43
  • Şans ve şanssızlık kişinin psikolojisini nasıl etkiliyor?
    20 Şubat 2017, 14:37
  • Üsküdar Üniversitesi Bilim ve Fikir Festivali 4. Bu Yıl Gerçekleştiriliyor
    16 Şubat 2017, 15:51